Sistematiği:
Üst Alem:Eukaryota
Alem :Animalia
Alt Alem :Metazoa
Filum :Porifera
Sınıf :Demospongiae
Alt Sınıf :Tetractinomorpha
Ordo :Hadromerina
Familya :Suberitidae
Cins :Suberites
Suberites Domuncula Hakkında:
Etli yapıda, yuvarlağımsı şekli olup, en fazla 30 cm çapa ulaşabilen küçük
bir süngerdir.Vücut düz görünüşlüdür, üzerine taşlar, tüyler kabuklar vs
bağlar.Renkleri sarı, kahverengi ve portakal kırmızısı olabilir.Boyları
5-20 cm kadardır.Habitat olarak genellikle Pagurus’ların bulunduğu sığ
sularda, ayrıca sığ sulardan 400 m derinliklere kadar olan bölgelerde
algler ve gastropod kabukları üzerinde de bulunabilirler.Akdeniz,
Atlantik, İngiliz Kanalı ve Kuzey Denizi’nde dağılış
gösterirler.Çoğunlukla Pagurus cinsi yengeçler tarafından işgal edilmiş
Deniz Salyangozu (Buccinium undatum) kabuklarıyla ilişkili olarak bulunur
ve burada gelişerek bazen kabuğu tamamen sardıkları görülür.Sünger, deniz
salyangozu kabuğunu yavaş yavaş eriterek, doğrudan yengeci substratum
olarak kullanır.Böylelikle yengeç sayesinde bir taraftan yer değiştirme
özelliği kazanırken diğer taraftan yengeçten serbest kalan besin
partiküllerini alarak beslenme açısından da faydalanmış olur.Buna karşın
yengeç, yolcularının bir kamuflaj sağlaması ile düşmanlarından (predatör’lerden)
korundukları gibi, avlarına da kolaylıkla yaklaşabilirler.Bununla birlikte
bu karşılıklı faydalanma şeklindeki birliktelik (Mutualizm,Yardımlaşma)
sürekli olmayabilir.Bu tip zorunlu olmayan yardımlaşma şeklindeki
birliktelikler süngerlerde yaygındır.Buna Fakültatif Mutualizm veya
Protokooperasyon adı verilir.Kendi başına bulunduğu zaman kendine özgü
şeklini alır yani düz görünüşlü hale geçer.
Vücutlarında oskulum denen bir açıklık bulunur.Oskulum açıklığı çok
geniştir,aşağıda da gözüktüğü gibi.
İskelet Yapısı:Suberitesin de içinde bulunduğu porifera filumu
canlılarının iskelet yapısında inorganik iskelet olan kalker ve silisyum
spikülleri ya da organik iskelet olan spogin bulunabilir.Poriferanın temel
sınıflarının iskelet yapıları belingindir ve bu sınıfların evrimsel
ilişkilerini belirlemede kullanılır.İskelet örnekleri aşağıdaki gibidir.
Porifera Filumunun Duvar Yapısındaki Hücreler:
Poriferalar hücresel bir organizasyon gösterirler.Organ olarak
adlandırılabilecek hiç bir yapı bulundurmazlar.Çok zayıf bir doku yapısına
sahiptirler.Buna karşın yaşamlarını sürdürebilecek özel görevlere sahip
hücreleri vardır.Bu hücreler yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi
yapılanmıştır.Porlar (ostium),vücut yanlarında bulunan su akıntısına
olanak sağlayan deliklerdir.Pinakosit,vücudun dış tarafında tek sıra
halinde dizilmiş yassı epitel hücreleridir.Bu tabakaya Dermal Tabaka
denir.Koanosit, iç tarafta bulunan, sudaki besini yakalayıp
sindiren,yakalı- kamçılı hücrelerdir.Bu tabakaya Gastral Tabaka veya
Endoderm adı verilir.Bu iki tabaka arasında ise Mesoglea ya da Mezenşin
Tabakası bulunur.Bu tabaka içinde görevleri ve şekilleri farklı hücreler
yer alır,bu hücrelerden inorganik iskeleti meydana getirenlere Skleroblast,organik
iskeleti meydana getirenlere ise Spongioblast denir.Ayrıca,yine bu tabaka
içinde eşeyli üremeyle ilgili olan Sperm ve Ovum,koanositlere alınıp
sindirilen besini vücut içine dağıtan Amöbositler bulunur,bunlar amipsi
hareket yeteneğine sahiptir.
Vücut Şekilleri:
Vücut şekillerine göre porifera filumunda üç farklı tip ayırt edilir.En
basiti Askon tiptir.Bu tip sünger yapısında koanositler iç tarafta bulunan
gastral boşluğu kuşatmışlardır.Bu tip süngerde vücut duvarının farklı
derecede dışa doğru genişlemesiyle daha karmaşık yapılı Sikon ve Lökon tip
sünger yapıları ortaya çıkar.Sikon tipte koanositler,vücut cidarını
oluşturan tüp şeklindeki yapıların iç yüzeylerine dizilmişlerdir.Lökon tip
en karmaşık olanıdır.Vücut göz göz odacıklar ve kanal sistemlerinden
oluşur.Koanositler bu odacıklar içinde yer alırlar.Her üç tipte de
koanositler kamçı hareketiyle suyun besin ile birlikte porlardan girmesini
ve oskulumdan dışarı çıkmasını sağlarlar.
Süngerlerde Üreme:
Süngerlerde özel üreme organı yoktur.Embriyonal hücreler (arkeosit) veya
koanosit hücreleri tarafından oluşturulan cinsiyet hücreleri(sperm ve ovum)
mesoglea tabakası içinde bulunur.Eşeyli ve eşeysiz olmak üzere iki tip
üreme görülür.
Süngerlerde üç tip eşeysiz üreme şekli vardır: a)Tomurcuklanma ile
b)Parçalanarak veya regenerasyon ile çoğalma c)Gemmula oluşturarak çoğalma
Gemmula:Gemmula oluşumu her ne kadar tatlı su süngerlerinde görülürse
de,deniz süngerlerinin bir kısmında(suberites,ficulina,cliona vostifica
vs) ortaya çıkar.Süngerler uygun olmayan koşullarda (genellikle
bulundukları suyun kuruması,donması vs.) ve mevsimlerde durağan evreye
girme yeteneğindedirler.Bu evreden sonra canlılığını tamamen yitirmiş
iskelet kısmı,canlı hücreler tarafından yeniden işgal edilir.En basit
durumda,durağan evreye girince,ancak çok az bir vücut kısmı (farklı
hücreler ve özellikle totiponent özellikli=değişik hücreleri oluşturabilen
arkeositler) geriye kalır;özellikle de yaklaşık 0.5mm çapında,eşeysiz
olarak oluşturulan Gemmula denen ilk tomurcuklar meydana getirilir.Gemmulalar
ayrılıp başka yerlere iletilebildiklerinden dolayı,yayılmayı ve çoğalmayı
sağlarlar.Gemmulalar,dış etkilere karşı çok dayanıklı
olduklarından,kendilerini oluşturan süngerlerin yok olmasına neden olan
kötü koşulları kolayca atlatırlar.Gemmulalar,tropiklerde kuraklık
dönemlerinde,ılıman ve soğuk kuşaklarda sonbaharda ortaya çıkarlar.
Regenerasyon:Süngerlerde,organizasyon basitliğine uygun olarak,yüksek bir
yenilenm yeteneği vardır.Bir süngerden koparak ayrılan herhangi bir
parça,kendisini tamamlayarak bütün bir hayvan haline geçebilir.
KAYNAKLAR:
Yaşamın temel kuralları(Ali Demirsoy)
Omurgasızlar sistematiği(Prof. Dr. Abidin Budak)
(Prof. Dr. Mehmet K. Atatür)
(Yrd. Doç. Dr. Bayram Göçmen)
İNTERNET SİTELERİ:
www.univ.trieste.it
www.aiam.info/schede/porifera_suberites_domuncula.htm
www.ucmp.berkeley.edu
waste.ideal.es/especies82.htm
HANİFE KOCAMAN
11O1424
