DIVISIO: CHORDATA
CLASSIS: OSTEICHTYES
SUBCLASSIS: ACTINOPTERYGII
ORDO: PLEURONECTIFORMES
GENUS: SOLEA
SPECIES:
S.SOLEA
SOLEA SOLEA’NIN BİYOLOJİSİ
Ülkemizde Soleidae familyası türleri genel olarak “Dilbalığı”
şeklinde adlandırılır. Solea solea vücudu oval, yan yüzen bir balıktır.
Lateralden yassılaşmış vücutta gözler sağ taraftadır. Üstteki göz daha
önde bulunur. Kafasının ön tarafında bir burun ve ince bir ağız vardır.
Kafası ağzından sonra uzanarak düzgün bir yay çizer. Kafasının ve
ağzının etrafında bir dizi ince flament bulunur. Balık sol yüzeyinin
üstüne yatar. Sırt yüzgeci başın önünde başlar ve gövdenin kenarından
dolaşarak kuyruktakiyle birleşir. Anüs yüzgeci de aynı derecede uzundur
ama solungaç kapağının gerisinden başlar. Sırt, kuyruk ve anüs
yüzgeçleri tam bir kenar oluşturur. Başın altı, bir araya sıkışmış küçük
beyaz kıvrımlarla kaplıdır. Kuyruk ve pelvik yüzgeçlerin kenarları
genellikle beyazdır. Bu yüzgeçlerin arka tarafı grimsi kahverengidir ve
siyah lekeler vardır. Karın yüzgeçleri siyah bir uç ile diğerlerinden
ayrılır. Sırt yüzgecinde 72-89, anüs yüzgecinde 60-72, karın yüzgecinde
6-10 ışın bulunur. Yanal çizgi bütün vücut boyunca düz olarak uzanır ve
başta bir kavis yapar. 120-145 puldan oluşur.
Üst yüzeyin rengi sarı, grimsi kahve yada koyu kahverengine
kadar değişir. Üzerinde iyice aralıklı daha koyu renkli benekler,
lekeler veya koyu çizgiler bulunur. Karın yüzgeçleri üzerindeki siyah
lekeler karakteristiktir. Zemine bakan yüz ise beyaz veya beyaza
yakındır. Daha ilginç cinslerden biri Amerika’nın Atlas Okyanusu
kesiminde yaşayan çıplak dildir. Üzerinde zebranın ki gibi şekiller,
kırmızımsı kahverengi sık çapraz çizgiler vardır.
Maksimum boyları 35 cm , maksimum ağırlıkları ise 3 kg dır.
Dişiler aynı yaştaki erkeklerden daha gelişmiştir. Dış görünüş ve renk
bakımından erkek ve dişi birbirine benzer.
Dil balığı genellikle sığ denizlerde, çamurlu ve kumlu
dipten 10-60 m yükseklikler arasında yaşar. Sadece gözü görünecek
şekilde kumun içine saklanır ve gün boyu dipte kalır. Fakat diğer iki
dilbalığı türü Pegusa lascaris ve Microchirus variegatus genellikle
nadir bulunur ve derinlerde yaşar.
YAYILIŞLARI:
Subtropikal bölgeleri, 80
- 240
arası sıcaklıkları sever. Solea soleaların çoğu sıcak
denizlerde kalır. Dünyada dilbalığının yayılma alanı Atlantik ve
Akdeniz kıyılarıdır. Solea solea özellikle dibi kumlu-çamurlu zeminlerde
yaşayan bir balıktır. Kıyılarımızı çevreleyen dört denizde de bulunan
Solea solea özellikle kıyı bölgelerde ve küçük körfezlerde
tutulmaktadır. Solea solea az yakalamasına rağmen yüksek fiyata alıcı
bulmaktadır. Bu bakımdan balıkçılarımız için oldukça önem taşıyan bir
türdür. Bu yüzden de özellikle kültürü yapılmaktadır.
BESLENMESİ:
Solea solea günün önemli bir kısmını denizin dibindeki kuma hafifçe
gömülü olarak geçirir. Bunu vücudunu aşağı yukarı dalgalandırarak, güçlü
bir şekilde kıvrılıp bükülerek başarır. Böylece derin olmayan bir çukur
kazar ve aynı zamanda kumları havalandırır. Bu kumlar balığın üstüne
çökerek onu yarı saklarlar. Solea solea genellikle gece beslenir. Balık
su bulanıklaştığı yada hava kapalı olduğu zaman gündüz de dolaşır.
Gövdesini çevreleyen yüzgeç kılçıklarına dayanarak kumda ilerler. Besin
arayan bir dilbalığı, başını hafifçe yukarıya ve yana kaldırır. Zaman
zaman başının altı ile kuma vurur.
Gözler küçük ve hayvanın hareketlerine bakılırsa bir hayli de zayıftır.
Solea solea alt yüzeyinin dokunduğu herhangi küçük bir cismi incelemek
için durur ve geri gider ; başının alt kısmı ile inceler. Buradaki
beyaz kıvrımlar duyarlıdır. Herhalde bunlar duyu ve hatta belki de aynı
zamanda tat alma organıdır. Alt kısımdaki boru biçimi burun delikleri de
balığın besinini koku alma duyusu ile de arayabileceğini gösterir.
Karnivor bir balık olan solea solea tamamiyle dipte yaşayan hayvanlarla
beslenir. Dibin hemen yukarısında yüzen herhangi bir avı yakalayacak ve
hatta görecek durumda değildir. Balığın üst çenesi ve dişleri zayıftır.
Ağzının önemli bir kısmı da başının alt yüzeyindedir. Başlıca
besinlerini dipte ve dibe yakın yerlerde yaşayan küçük balıklar,
Crustacea, Mollusca ve Polychaeta üyeleri oluşturur. Avının tamamını
veya bir kısmını başının altıyla örtmedikçe ağzıyla yakalayamaz. Solea
solea yavrusunun Copepod gibi küçük kabukluları ve balık larvalarını
kapar.
TRANKUNYA’YI TAKLİT EDER
Solea solea öldüğü zaman üst yüzeyi baştan aşağıya
kahverengi olur. Canlı Solea solea denizin dibinde yatarken, nasıl
bir yerde olursa olsun çevresine uyar. Bu kamuflaja gövde
biçimini belirsizleştiren lekeler, benekler ve çizgiler de yardım eder.
Diğer balıkların milyonlarca yumurta dökmesine karşın olgun bir dişinin
sadece yarım milyon yumurta bıraktığı göz önüne alınacak olursa, o zaman
Solea solea’nın fazla saldırı ile karşılaşmadığı anlaşılır.Belki Solea
solea’ ya göğüs yüzgecinin üstündeki siyah lekenin de yararı
olur. Çünkü Solea solea gibi kuma gömülen zehirli Trakunya’nın da
sırt yüzgecinde böyle siyah bir leke vardır. Bir düşmanı yaklaştığı
zaman Trakunya bu yüzgecini kaldırır. Herhalde bu bir uyarıdır.
Balık böylece saldırgana zehirli olduğunu haber verir. Solea
solea da aynı şekilde siyah lekeli yüzgecini kaldırır.
Bunun bir taklitçilik olduğu, Solea solea’ nın Trakunya’ ya
benzetilmesinden yararlandığı ileri sürülmüştür. Kendisi ise zararsız
bir canlıdır.
ÜREMELERİ:
Üreme
periyodu oldukça uzun olan Solea solea Akdeniz’de Aralık’tan Eylül’e
kadar yumurta bırakmaktadır. Atlantik’te ise Şubat sonundan Haziran’a
kadar yumurtlayabilmektedir. Cinsel olgunluğa 3-6 yaşlarından başlayarak
erişen Solea solea’lar üreme periyotlarında ara ara yumurtlarlar. Üreme
sahillere yakın ve 50 metreye kadar olan derinliklerdeki sularda olur.
Yumurtalar ve ilk zamanlarda da larvalar pelajiktir.
Çapları
bulundukları bölgelere göre farklılık gösteren Solea solea yumurtaları
küresel olup çok yağ damlalıdır.
Belirli bir
dişiden elde edilen yumurta miktarı hakkında kesin bir bilgi
bulunmamasına rağmen Soleidae familyası formlarının oldukça fazla
miktarda yumurta verdiği bilinir. Her olgun dişi yarım milyon kadar
yumurta döker.
Dilbalığı yumurtaları soğuk denizlerde daha iyi gelişme gösterir. Büyüme
su sıcaklığı ile büyük ölçüde ilişkilidir. Sıcaklığın artması gelişmeyi
olumlu yönde etkilemekte buna karşın ani sıcaklık değişiklikleri seri
halde ölümlere yol açmaktadır. Larval dönemleri 90 gündür.
YUMURTA
MORFOLOJİSİ:
Pelajik özellikte olan dil balığı yumurtalarının şekli yuvarlak ,
perivitellin maddesi dar, vitellüsü periferde , segmentli yağ damlası
vitellüs etrafında küçük ve çok sayıda sarı renkli üzüm salkımı şeklinde
dağılmış özellikleriyle diğer balık yumurtalarından kolayca ayrılır. S.solea
türünün erkek gonadı dişi gonadından daha küçüktür.
LARVA
MORFOLOJİSİ:
Bu türün prelarvası yumurtadan çıktığı an 2,2 mm dir.
Preanal ile postanal birbirinden hemen hemen eşit boydadır. İlk olarak
mesensefalonun çıkıntılı olması ve vücudun yoğun açık sarı renkli
pigmentasyonu buna karşın sadece kaudalde hiç pigmentasyon olmaması
açısından karakteristiktir. Vücutta primondial yüzgeç üzerinde baştan
başlayıp dorsalden pigment içermeyen kaudale kadar olan porsiyonla
vitellüs kesesinin bitiminden itibaren başlayan ve yine pigment
içermeyen kaudale kadar devam eden porsiyonda yıldız kromatoforlar
şeklinde pigment sıraları karakteristiktir. Larva büyüdükçe bu açık
renkteki pigmentasyon gittikçe koyulaşır ve turuncuya yakın bir renge
dönmeye başlar.
Larvanın 3. günü: Gözleri siyahlaşıp iyice belirginleşir.
Pektoral yüzgeç oluşmaya başlar, anüs çok belirginleşir.
Larvanın 5.
günü: Pigmentasyon açık sarıdan turuncuya dönmeye başlar , vitellüs
kesesi hemen hemen kaybolmuş iç organlar gelişmiştir.
Larvanın 24. günü:Pigmentasyon çok koyulaşmış (kahve-siyah)
ve gözleri haricinde dil balığına benzemiştir. Renk gittikçe
koyulaşırken mesensefalondaki çıkıntı artar.
Larvanın 27. günü:Sol gözün üst kısmı balığın sağ tarafında
görünmeye başlar.
Larvanın 29.
günü:gözler tamamen sağ tarafa geçmiştir ve metamorfoz bitmiştir. Bundan
sonra balığın görünüşü tamamen dilbalığına benzemiştir.
KAYNAKLAR:
1.
www.ulstermuseum.org
2.
www.gogle.com
3.
www.fishbase.org
4.
İzmir körfezindeki dilbalığının biyoekolojisi ve aquakültüre alma
olanakları üzerine araştırmalar FBE 1991 Hoş
5. Dil
balığının larval gelişimine ait gözlemler FBE 1979 Uça
6.
Balıklar (hayvan ansiklopedisi sayfa 203)
Neslihan
Erel
04/00/3836
