|
REGNUM:ANİMALİA
SUBREGNUM:METAZOA
DİVİSİO:RADİATA
PHYLUM:CNİDARİA
CLASS:SCYPHOZOA
ORDO:RHİZOSTOMEAE
FAMİLİA:RHİZOSTOMAE
GENUS:RHİZOSTOMA
SPESİES:PULMO
GENEL OLARAK PHYLUM: CNIDARIA
Cnidaria ismi Yunanca “cnidos”
kelimesinden gelir. Yakmak, ısırmak anlamındadır.
Okyanus ve denizlerde bir çok türü
bulunur. Az sayıda tür ise nehir ve tatlı sularda yayılış gösterirler.
Cnidaria serbest yüzebilen (medüz) form
veya sesil (polip) form olarak bulunan radier simetrili canlılardır.
Vücutları ektodermis (epidermis) ve endodermis (gastrodermis) olmak üzere iki doku tabakasından oluşmuştur. Bu iki doku tabakasının
arasında mesoglea denen primitif formlarda hücre içermeyen ve jelatin
benzeri bir geçiş tabakası bulunur. Cnidaria’larda hücreler arasında bazı
iş bölümleri olmakla birlikte hiçbir zaman bu iş bölümü yüksek
organizasyonlu canlılardaki gibi değildir. Diğer canlılarda işlevlerin
çoğu mezoderm kökenli dokular tarafında tarafından yerine getirilirken,
Cnidaria’larda ektodermal veya endodermal hücreler tarafından yapılır.
Cnidaria phylumu 4 sınıfa ayrılır:
Hydroidler, Ateş mercanları, Siphonophora’larve çok sayıda medüz ile en
çeşitli olan Hydrazoa;kuvvetli toksin etkileri olabilen, kübik,disk
şekilli şeklinde, jelimsi yapıdaki Scyphozoa ve gerçek mercanlar,
deniz laleleri ve deniz kalemlerinin dahil olduğu Anthozoa.
Bu sınıfların farklılıklarını genel
olarak şu şekilde sıralayabiliriz:
*Velum:
Medüz formun vücudunun etrafında bulunan bant şeklindeki çıkıntı.
*Manubrium:Ağzın
bulunduğu tüp şeklindeki çıkıntı.
*Stomadeum:
Ağzın gastrovasküler boşluğun içine doğru çökmesiyle oluşmuşkısa bir yemek
borusu.
Scyphozoa’lar 12 mm çaptan 2 m’den daha fazla çapa kadar boyutlarda
olabilir.En büyüğü 40 m’den daha uzun tentaküllere sahiptir. Gerçek deniz
anaları genelde çok zararlı değillerdir, ancak; bazen öldürücü de
olabilirler.
Scyphozoonlar hakkında genel bilgi
Anatomi
Scyphozoonlar tipik olarak basit hayvanlar olarak bilinmesine
rağmen,birçok hayvanın başaramadığı hayatta kalma savaşını
gösterirler,büyümek gelişmek ve üre-mek gibi.Örneğin deniz anaları
omurgalı hayvanlarla beslenebilir ve onlardan sağladıkları besini kendi
dokularına dağıtabilirler.Metabolik artılkarını dışarı atabilme ve ışığa
duyarlı olmalarıda önemli özelliklerindendir.Değişik türler bu olayları
değişik yollarla başarırlar buda onların anatomi ve morfolojilerindeki
farklılıkları meydana getirir.
Deniz
analarında genel morfoloji
Medüzlerin bütün grupları-calssis,order,familiy etc.- genellikle baştan
başa,bütünsel görünümleriyle tanınırlar.morfolojileri bakımından ayrı
gruplara ayrılmış olabilirler fakat kesin olan morfolojik özellikleri
bakımından diğer medüzlerle güçlü ilişkileri vardır.Örneğin; coronal
groove medüzlerin karakteristik özelliğidir.Veya bell margine
de tentaküllerin bulunmayışı rhizostomae ordosuna ait karakteristik
özelliğidir.
Rhopalia
Rhopalia,
scyphozoan deniz analarının en belirgin yapı birilerindendir.Bunlar ışığa
karşı duyarlılığı ve hareketleri veya yerçekimine karşı yönelimi
kapsarlar.Aşağıda bazı scyphozoanların rhopalia yapıları gösterilmiştir.
semaeostomeae aurelia
rhizostomeae cassiopea
rhizostomeae mastigias
AĞIZ
Scyphomedusaelerin bütün cinslerinde ağız yapılarındaki farklılıklar ayırt
edilir.Örneğin Rhizostomae ordosunda her oral kolda bir küçük ağız
bulunur. Semaestomae ordosunda ise daha büyük ve otada tek bir ağız
bulunur.Ağızın formu ve oral kollara dağılmışlığı sistematikte ayırma
işlemine de kolaylık sağlar. Aşağıda rhizostomeae ye ait örnek.
rhizostomeae cassiopea
KANALLAR
Gastrovasküler boşluk
şekil ve boyutları scyphomedusae deki çeşitliliği sağlayan etmenlerden
biridir.Dört taraflı bir mide ve bazen seri halinde keseler veya kanallar
mide boşluğuna açılır.gezici bölge,keseler veya kanallar besini
dağıtılması için mide boşluğundan umbrellaya,tentaküllere-rhizostomaelerde
oral kollara-bırakır.
Semeastomeae lve
rhizostomae lerde kese ve kanalların dağılımı,çeşitleri diğer morfolojik
karakterler gibi türleri ayırt etmekte kullanılır.Örneğin;Stiasny(1921)
rhizostomae lerin davranışlarına karar vermek için onların kanal
sistemlerini çizdi.benzer şekilde ,Uchide(1926) rhizostomae ve
semaestomaelerin kanal sistemlerinin yapısına bakarak phylogenetik
ilişkilerini önerdi.Greenberg(1996) genetiksel açıdan
farklılıkların ayırt edilmesinde kanal yapısının göze çarpan özelliklerden
sadece bir tanesi olduğunu savunmuştur. Her nasılsa,diğer göze çarpan
morfolojik özellikleri gibi deniz analarında ,kanal formlarında
değişkenlik olabileceği gibi her zaman türler arasında bir sınır veya
akrabalık olacağı yönde bir gösterge olmayabilir. Aşağıda rhizostomeae
ordosuna ait canlılardan bazılarının kanal sistemleri gösterilmektedir.
Umbrella sınırı
Umbrelladaki sınırın
yapısı medusae lerde ayırtedici bir özelliktir. Örneğin; semaestomae
rhizostomae ye zıt olarak umbrella sınırında tentaküllere sahiptir.Umrella
sınırının formuda ayırt etmekte kullanılan bir özelliktir. Sistematikte de
kullanılır.
bell magrine mastigias
Scyphozoanların hayat devirleri
Birçok scyphozoan deniz
anası iki kısımlı hayat döngüsüne sahiptir. Serbest yüzen medüz formu ve
dibe bağlı –södenter-polip formu.Serbest yüzen formu yani medüz formunda
erkek ve dişi birey ayrılır ve yumurtaları ve spermleri meydana getirirler
ve sperm ve yumurtaların birleşmesi sonucu larva meydana gelir. Buna
planula larvası denir.planula larvası kendine yerleşebileceği bir yer
bulana kadar yüzer ve sonra kendini bir yüzeye sabitler. Deniz göllerinde
mastigias planulası kayaların ,çürümüş kütüklerin veya bozulmuş
yaprakların yüzeylerine yerleşir. Daha sonra planula metamorfoze olur hala
sabit pozisyona sahiptir ve aynı yerde bulunur. Yeni oluşan bu polpe
scyphistoma denir.Bu polipten yeni serbest yüzebilen medüzler meydana
gelir.Yeni medüz oluşumuna strobilasyon denir.Sonunda bir
metamorfoz daha geçirir ve scyphistoma ephyra (olgunlaşmamış medüz)
formuna geçer.Türlere bağlı olarak tek bir polip bir yada daha çok ephyra
yaratabilir, bir kerede değişik aralıklarla.Ephyra birkaç haftalık dönem
içinde olgun medüzlere gelişir.
Rhizostomeae
Karakteristik
özellikleri:umbrella etrafında
tentakül bulunmaz. Ağız ortada değildir ama subumbrellanın ortasından
birçok ağızlar üzerinde sekiz tane,etli,dallanmış,kol benzeri uzantı baş
gösterir. Kenarlardaki yarıkların arasında Rhopalialara rastlanır.
Rhizostoma pulmo
Mavi beyaz arası sanki
kenarları ısırılmış gibi bir umbrella menekşe renkli bordürlü.Umbrellanın
altından çiçek yada yaprak zinciri şeklinde kolsu bar uzanır. Bunu 8 oral
kol takip eder,karışmış ve dallanmamış mavimsi beyaz renkte.8 rhopalia ve
kenarlarında 96 loba sahiptir
Küçük denizlerin
hepsinde yayılış gösterir.
Bu medüz 50 cm. e kadar
büyüklüğe sahip olabilir.
Nematosistlere sahiptir
ve bu özelliği sayesinde yüzücülerin çok başını ağrıtmakta –dır.herhangi
bir saldırı durumuyla karşılaşıldığında hemen sağlık kuruluşlarına baş
vurulmalıdır.
Güncel olaylar
13.10.2001
Deniz anaları neden
boğazı istila etti?
İstanbul Boğazı, son
günlerde 20-25 santimetre büyüklüğünde denizanalarının istilasına uğradı.
Marmara ve Boğazlarda eskiden beri yaşayan ‘‘Rhizostoma-pulmo’’ türündeki
zehirsiz denizanası türü, kirlenmenin artmasıyla birlikte aşırı üremeye
başladı. Özellikle Ortaköy, Bebek ve Beykoz'daki denizanaları görenleri
şaşırtıyor. İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi ve
TÜDAV Başkanı Prof. Dr. Bayram Öztürk, bu tür denizanalarının kirlenme
nedeniyle sayılarının ve büyüklüklerinin arttığını söyledi. Denizdeki katı
maddelerin yarattığı kirliliğin ‘‘Rhizostoma-pulmo’’larının besin
maddelerini artırarak sayılarının çoğalmasına neden olduğunu (booming-üreme
patlaması) belirten Prof. Dr. Öztürk, ‘‘Eskiden bu tür denizanalarını
uskumru ve deniz kaplumbağaları yerdi. Ancak 5 miligramdan az oksijen
bulunan yerlerde yaşamayan uskumru balıkları boğazı terk edince,
denizanalarının avcıları da yok oldu
Rhizostoma Pulmo sizin için poz veriyooor….
| 
