Rajidae

Bu sayfadaki bilgilerin Powerpoint Sunumunu (ppt dosyasını) www.sunumbankasi.net adresinde bulabilirsiniz

You can find the powerpoint presentation of this web page content at www.sunumbankasi.net

Raja genusuna ait bir çok sık rastlanan tür denizlerimizde mevcuttur. Bunlara örnek vermek gerekirse bunları bir tablo ile listelemek mümkün..

raja spp.

   İskeletleri kıkırdak yapıda olduğundan bu hayvanlar, kıkırdaklı balıklar anlamına; Chondrichthyes sınıfına mensup canlılar olarak isimlendirilmişlerdir. Kıkırdak yapıdaki iskelet ilkel bir özellikten çok dejeneratif bir özellik olarak kabul edilir. Çünkü bunların en yakın akrabaları olan Plaucodermi fosillerine devoniende rastlanmasına karşın, ilkel kemikli balıkların fosilleri siluriende bulunmuştur. İskeletin bazı kısımlarında kalkerleşme görülmesine karşın bu sınıfın hiç bir örneğinde kemik yapıya rastlanmaz. Kordalılar içerisinde hareketli çeneler ilk kez bu hayvanlarda görüldüğünden Gnasthostomata (çeneliler) subfilumunun en basit yapılı örneklerini içerisine alır. Bunların çift haldeki üyeleri ve omurları bulunur. Hemen hemen hepsi yırtıcıdır ve çeşitli canlılarla beslenirler. Çok az bir kısmı dışında hepsi genellikle denizlerde yaşar. Jeolojik devirlerde yaşamış bir çok kıkırdaklı balığın, bugün pul, diş ve yüzgeç ışını gibi sert kısımlarının fosillerine rastlanmaktadır. Kıkırdaklı balıklar biyolojik açıdanda çok ilginçtir. Çünkü bunların bazı anatomik özelliklerini, yüksek yapılı omurgalıların erken embriyonik evrelerinde de görmek olasıdır. Bunların, Ostracodermi-Plakodermi arası bir atadan zırhlarını ve iskeletlerindeki kemik yapıları kaybederek oluştukları kabul edilir.

Karakteristik özellikleri:

1) Vücut fusiform veya mekik şeklinde, bazılarında ise yassılaşmıştır. Derileri sert, plakoid pullarla kaplı ve bol miktarda mukus bezi içerir. Median (tek) ve lateral (çift) yüzgeçleri mevcut olup, ışınlarla desteklenirler. Ventral (pelvik=karın) yüzgeçler erkeklerde değişikliğe uğrayarak spermaların dişiye aktarılmasına yarayan kopulasyon organları haline gelmiştir. Caudal ((kuyruk) yüzgeç genelde heteroserk şeklindedir.

2) Ağız ventral ve mine tabakası ile örtülü çok sayıda dişleri bulunur. Burun delikleri 1-2 tanedir ve ağız boşluğu ile bağlantıları yoktur. Alt ve üst çenelerin her ikiside mevcuttur. Baüırsakların iç yüzeyinde helozon şeklinde kıvrıntılar bulunur.

3) İç iskelet kıkırdak halindedir ve gerçek kemikleri yoktur. Notokord her zaman mevcuttur. Birbirleriyle birleşmiş omurlara veya tek halde bulunan bir omurgaya sahiptirler. Pektoral (göğüs) ve ventral kemerler mevcuttur (appendicular iskelet). Kafatası (cranium) çift haldeki duyu kapsülleriyle birleşmiştir. Ayrıca ağız, dil ve solungaçları destekleyen visseral iskelet yapılarıda bulunur.

4) Kalpleri bir kulakcık ve bir karıncik olmak üzere iki gözlüdür. Ayrıca sinus venosusları mevcuttur. Aort yayları birkaç çifttir. Eritrositleri çekirdekli ve oval yapıdadır.

5) Genellikle solungaçları 5-7 çifttir. Solungaçlardan her biri ayrı bir delikle dışarı açılır. Bazılarında birden çok solungaç birleşerek müşterek bir delikle de dışarı açılabilir. Solungaç kapakları (operculum) yalnız Holocephali alt sınıfında vardır. Hava keseleri yoktur.

6) Beyinleri oldukça gelişmiştir ve 10 çift beyin sinirleri vardır. Her bir kulakta üçer yarım daire kanalı bulunur.

7) Vücut sıcaklığı değişkendir (poikilothermus). Çevreye bağlı olarak değişiklik gösterir.

8) Boşaltım organları mezonefroz böbrek tipindedir.

9) Ayrı eşeylidirler. Üreme organları çift haldedir. Eşey organı kanalları kloaka açılır. Döllenme, iç döllenme şeklindedir. Ovipar, vivipar veya ovovivipardırlar. Yumurtaları büyüktür, fazla miktarda yedek besin içerir, segmentasyon tam değildir, ancak belli bir kısım segmentasyona uğrar (meroblastic) ve embriyo tabakaları bulunmaz. Gelişmeleri doğrudan doğruyadır yani larva ve metamorfoz yoktur.

Vatoz balıkları , Cyclostomata'ya göre daha ileri bir organizasyon gösterirler. Bunu kanıtlayan özellikleri şunlardır:

1-vücutlarında pullar vardır.

2-İki çift lateral (çift) yüzgeçleri vardır.

3-Kafatasına bağlı hareketli çeneleri bulunur.

4-Dişleri mine ile örtülüdür.

5-Dermal yapıda yüzgeç ışınlarına sahiptir.

6-Belirgin bir mide ve pankreasları bulunur.

7-Herbir iç kulakta üçer yarım daire kanalı bulunur.

8-Dorsal kaburgaları bulunur.

9-Üreme organları ve bu organların kanalları çift halde bulunur.

10-Omurga notokordu sıkı bir şekilde kuşatmıştır.

   Kıkırdaklı balıkların, kemikli balıklardan daha basit organizasyonlu olarak kabul edilmesi ise şu nedenlere dayanmaktadır: 1-İskeletleri kıkırdak yapıdadır ve gerçek kemikleri yoktur. 2-Plakoid pullara sahiptirler. 3-Solungaçların her biri çoğunlukla ayrı bir delikle dışarı açılır. 4-Hava (yüzme) keseleri yoktur. 5-Genellikle yutak ile bağlantısı olan bir çift spirakulum'ları vardır.

    Rajidae (Vatoz balıkları= Tırpanalar) Vücutları oldukça yassılaşmış ve üstten bakıldığında kare şeklinde görülür. Kuyruk kalınlaşmıştır ve üzerinde çok sayıda küçük diken bulunur. Her iki dorsal yüzgeç te kuyruk sapı üzerinde yer alır. Bazı türlerinde bu yüzgeçler bulunmayabilir. Caudal yüzgeç çok küçülmüştür. Ovipardırlar.

   Raja genusunu sistematikte sınıflandırmak gerekirse sıralama su sekilde olmalıdır

Phylum:           Chordata

Subphylum:     Vertebrata

Classis:            Chondrichthyes

Subclassis:       Elasmobranchii

Ordo:                 Rajiformes

Familya:            Rajidae

Genus:               Raja

   Raja clavata’nın Türkyedeki dagılımı, bütün Karadeniz boyuncadır.

 (üreme zamanları)

    Güney Amerika'da bulunur. Amazon nehirinin hem durgun hem akıntılı bölgelerinde yaşarlar. Bu balıkların boyu 14 cm'ye kadar ulaşır. Bu balıkların ağızları kaya ve odun gibi yerlerin üzerinde büyüyen yosunları yiyebilmek için gelişmiştir. Agızlarındaki sıra dişler ile kaya ve odunları saatlerce kemirirler. Birçok kişi Ancistrus cinsi balıkların akvaryumlarında muhakkak tahta ve odun bulunması gerektiği kanaatinde. Tahtanın içinde bulunan 'Tannin' maddesinin Ancistrun cinsi balıkların sağlığı açısından gerekli oldugu tahmin ediliyor. Tabii bu bir teori, belki tahtadaki başka bir madde bu balıklara iyi geliyor. Fakat tahtanın Ancistrus cinsi balıklara yararlı olduğu kesin. Bu balıklar normal dibe batan granül yemler haricinde, akvaryumda oluşan yosunlari, hafif kaynatılmiş ıspanak yaprakları ve kabak dilimlerinide iştahla yer.

   Bu balıkların isimindende anlaşılacagı gibi, erkek Fırça Burunlu Vatozun yuzunde resimdede görüldüğü gibi uzuvlar çıkar. Dişibalıkta bu bulunmaz veya erkege oranla çok küçük olur. Erkek balıgın uzuvları uzamaya başladığında (7-8 cm boyda iken) bu balıklar ergenlik çagına erişmiş ve üremeye hazır duruma gelmişlerdir. Yetiskin bir çift Fırça Burunlu Vatozunuz varsa bu balıkları üretmek fazla zor değildir. Uretmek için bu balıklar birkaç hafta boyunca iyi ve kaliteli yemlerle beslenir. Uremeye yakin dişi balığın karnı taşıdığı yumurtalardan dolayı şişman gözükür. Fırça Burunlu Vatoz mağaralarda ürer ve erkek balık yumurtaları ve yavruları korur. Taşlardandamağara oluşturabileceginiz haldeFırça Burunlu Vatoz tahtadan mağaralaritercih eder. Ayrica bu mağaraların oldukça sıkışık, yani balıgın içine zarzor girebileceği şekilde olmalıdır. Mağaranın yokluğunda benim Fırça Burunlu Vatoz çiftlerindenbazıları çok sık bitkilerin içinde bir oyuk kurabilirlerse oraya veyada çoğunlukla köşede bulunan filtrenin arkasına girip orada yumurtluyorlar. Dişinin boyuna göre üreme sırasında 20 ila 60 civari yumurta yumurtlanır. Yumurtalar oldukça iri ve portakal rengindedirler. Biraraya ve üstüste minik bir tepe halinde yumurtlanan yumurtalar döllenir döllenmez erkek balık dişi balığı kovar. Eger akvaryumunuz küçük ise dişi balığı akvaryumdan çıkarmanızı tavsiye ederim.Erkek balık yumurtalar çatlayana kadar onların üzerinde yatar ve onları temizler.

   Yavrular yumurtadan çıktıkları zaman portakal rengi ve kuyruklu birer topa benzerler. Birkaç gün içinde bu iri yumurta sarısını hazmeder ve gelişirler. Erkek Fırça Burunlu Vatozun işi yavru balıklar kendi kendilerine yüzmeye baslayinca bitmistir. Istenilirse ya yavrular yada erkek Fırça Burunlu Vatoz akvaryumdan çıkarılabilir. Eger iyi besliyorsanız erkek balığıda ayırmaniza gerek yoktur.

Bazı diger Raja genusuna ait türlerin fotografları :

  Raja alba                                                                          Raja naevus

  Raja asterias                                                                    Raja polystigma

   Raja miraletus                                                                Raja radulata

   Raja undulata                                                                     Raja batis

http://www.aktifbalikadamlar.com/vatoz.htm

http://zooloji.adu.edu.tr/DersINCL/OmurgaliLab/default.asp?PG=43

http://www.biltek.tubitak.gov.tr/canlilar/TR_tur_listesi/liste_kikirdaklibalik.htm

http://www.denizce.com/dbalikgoster.asp?adi=VATOZ

http://www.sadikoglu.info/Balik_tur_tz.htm

Orçun Güngör
11-01-390