Physeter macrocephalus

Bu sayfadaki bilgilerin Powerpoint Sunumunu (ppt dosyasını) www.sunumbankasi.net adresinde bulabilirsiniz

You can find the powerpoint presentation of this web page content at www.sunumbankasi.net

Sperm Balinası

İSTATİSTİKLER

Bilimsel isim: Physeter macrocephalus

Physeter: "Vantilatör"; Macrocephalus: "Büyük-başlı"anlamına gelmektedir.

Polar bölgeler dışında okyanusun tüm derin bölgelerinde yaşayabilir.

Uzunluk: (Erkekler)=15-18 metre (45-54 ayak); (Dişiler)=10-12 metre (33-39 ayak)

Ağırlık: (Erkekler)=35-50 ton; (Dişiler)=13-22 ton

Beslenmeleri:Büyük squidler, ahtapot, mürekkep balığı, köpekbalıkları, barakuda, ve tonbalıkları

Physeter macrocephalus büyük balinalardan belki de en iyi bilinenidir.Birine bu balina türünü çizmesini rica etseniz büyük bir ihtimalle tipik özelliklerinden olan ''alın bölgesi''yle işe başlar.Gerçektende baş hayvanın vücut uzunluğunun 1/3'ünü kaplar.Başın çoğunu nefes almak için özelleşmiş organlar ve özellikle burun yapısı kaplar.Başın büyük bir kısmı ''spermaceti'' diye adlandırılan mum benzeri bir maddeyle doludur.Tam olarak ne işe yaradığı tam olarak bilinmemektedir.

Kaldırma gücü düzeniyle ilgili hipotez ortaya atılmıştır ama halen bu hipotezle ilgili önemli problemler vardır.Sperm balinalarında da yankının esas alındığı sonar tekniklerle diğer dişli balinalarda olduğu gibi yiyeceğin yerini bulma ve deniz altı engellerinin saptanması sağlanır.Bu balinalar müthiş bir dalış yeteneğine sahiptir.Rahatlıkla 3000 metreye( 9, 800 ayak)dalıp orada oksijensiz 75 dakika kadar kalabilir.

Sperm balinası dişli balinaların en büyüğüdür,ve benzersiz burnu tarafından kolayca tanımlanır.Bu kocaman kaba burunun sol el tarafında,önde hava deliği bulunur.Deri renkleri kahverengi ile gri tonları arasındadır.Vücut sıcaklıkları yaklaşık 45 derecedir.Burunları muhtemelen avladıkları squid'lerin tentaküllerinin oluşturduğu yara izleriyle kaplıdır.Erkekleri 15 metreden 20 metre uzunluğa kadar olabilirken dişileri 11 metreden daha az bir uzunluktadır ve maksimum 17 metre olurlar.Yavrular ise doğduklarında yaklaşık 4 metre civarındadır.Ortalama ağırlıkları erkeklerde 36000 kg. iken dişilerde bu 20000 kg.a düşer.

Sperm balinalarının en büyük beslenme kaynağı olan GIANT SQUID

Bilimsel ismi: Architeuthis dux

En büyük giant squid 18 metre boyundadır.Pelerini 5 metre iken yaklaşık 1 tondur.Ortalama boyutlar 6 ile 13 metre arasında değişir.Pelerinleri 1-2,5 metre uzunluğundadır.Ortalama ağırlıkları 50-300 kg. arasındadır.

Güney Atlantik’te,Meksika’da,Japonya’nın yakınlarında,Hawaii ve California’da sıkça rastlanır.

Giant squid’ler en büyük kafadanbacaklı ve en büyük yumuşakçadır.Çoğu insan bunların sperm balinaları tarafından avlandığını bilir.Bu çok etkileyicidir;çünkü giant squid’ler sperm balinaları kadar uzunlukta olabilirler.

Erişikinleri okyanusun çok derin kısımlarında yaklaşık 200-1000 metre arasında yaşarlar.Buralar epipelajik ve mezopelajik bölgelerdir.4000 metreye kadar uzanan batiyal zonda dahi bulunanları vardır.

DOĞAL GEÇMİŞİ:

Puberty'nin araştırmasına göre erkekler 10 yılda yaklaşık 12 metre,dişiler ise 9 metre uzunluğa erişirler.Yine de erkek sperm balinaları 22 yaşına gelmeden ve diğer erkek balinalarla yarışacak güze erişmeden çiftleşemez.Yaşam süreleri 60 ile 80 yıl arasındadır.Gebelik 14-16 ay boyunca devam eder.

Squid'ler ve balıklar,sperm balinalarının başlıca yiyecek kaynağıdır.sperm balinaları avlarını aramakla çoğunlukla çok derinlere dalar.Sperm balinaları 40-50 dakika süren uzun dalışlarından önce yüzeyde 7-15 dakika dinlenirler.Dalışları bir saatten biraz fazlayı aşmamalıdır.

Sperm Balinalarının Dünya Üzerindeki Dağılımı

Order: Cetacea
Suborder: Odontoceti; Family: Physeteridae

Teşhis: Sperm balinalarının vücutlarının 1/3'ünü kaplayan kocaman kare bir başları vardır.Başı büyük bir beyin,spermaceti organı ve bunu çeviren yapılar oluşturur.Spermaceti organı balmumuna benzeyen yağ benzeri bir sıvı salgılar.Kahverenginden,koyu griye uzanan renklerde olabilirler.Yavruları erişkinlere nazaran daha açık renklidir.Karın ve başın üst kısmı gri olmasına karşın genital bölgelerinde beyaz parçalar görülür.Baş platformunun ön sol tarafında az yükselmiş bir yumruda tek bir hava deliği bulunur.Alt çene dingile alttan bağlıdır,dar ve uzundur.17-29 çift diş içerirler.Ve bu dişlerin uzunluğu erişkenlerde 25 cm civarındadır.Dişlerin ağız kapatıldığı zaman üst çene damağında dairesel olarak dizildiği görülür.Dudaklar ve alt çenenin rengi beyaza çalar.

Başın arkasındaki vücudun düzensiz buruşuk bir görünüşü vardır.Sırta ait yüzgeç alçaktır.Kalınca,yuvarlağımsı veya noktamsı olabilir.Sırtlarında sırta ait yüzgeçler bulunur.Kuyruk depo maddesi anüsün hemen arkasında bulunur.Kalınca karna ait bir omurgası vardır.

Sperm balinaları rahatsız edilmezlerse saatte 7,5 km/h hızı aşmamak üzere yavaşça yüzeyde yüzerler.Saatte 30 km kadar yüzerler.Rüzgardan etkilenmeksizin yüzeyde uzun süre durabilirler.Sperm balinaları 60-90 dakika suyun altında kalabilen ve çok derine dalan bir türdür.Dalmalarının çoğunu 400-600 metre arasında yapsalarda 3000 metreye kadar rahatlıkla dalabilirler.Dalmanın başlangıcında su püskürtürler,bunun nedeni hava deliğinin temizlenmesini sağlamaktır.Dinlenmek ve nefes almak için yüzeye çıktığında havalandırma modeli değişir,daha az açık olmak koşuluyla daha güçlü hala gelir.Erişikin erkekler dişiler ve yavru erkeklerden çok daha derine,çok daha uzun süreler için dalabilir.Çogunlukla nefes alma gibi havayla ilgili davranışlar toplumsal bir bağlamda,grup olarak gerçekleşir.

DAĞILIM VE ANAYURT:Sperm balinalarının dünya üzerinde geniş bir dağılımları vardır.Ekvatordan buzullara kadar bütün derin okyanus boyunca yerleşim gösterirler.Genellikle kıyıdan uzakta yaşarlar,ama volkanik ve okyanus adalarının yakınlarında sahile yakın olan,200 metreyi aşan yerlerde bulunabilirler.Kıta sahanlığının kenarlarında denizaltı kanyonlarında ve okyanusun ortasında bulunurlar.

Sperm balinaları mevsimlere göre kyzey ve güney yarımküreler arasında gözlenebilir.İspanya,Azores ve Danimarka'da önceden tayin edilmiş hareketlerini gerçekleştirirler.Ayrıca bazı boylamsal hareketleri de vardır.Yine de bazı sperm balinaları populasyonları yılın belli zamanlarında özel alanlarda gözlenir.

Erkek sperm balinaları dişi ve yavrulara nazaran çok daha fazla yolculuk yapar.Dişileri çoğunlukla tropikal ılık sularda durmaktadır,ve büyük enlemsel hareketlere katılmazlar.

DOĞAL GEÇMİŞİ VE ÇEVREBİLİM:Sperm balinası Odontocete ailesinin en büyük üyesidir.Erkeklerin ağırlığı 57 tona kadar çıkabilir ve yaklaşık 18 metre boyundadırlar.Dişileri ise 25 ton ağırlığında 12 metre civarındadır.Dişi sperm balinaları 7-13 yaşlarında cinsel olgunluğa erişir,bu sırada boyları 8,3-9,2 metre arasındadır.Erkek sperm balinaları dişilerinden daha jızlı gelişir.7-10 yaşında boyları 8,7-10,3 metreye ulaşır.Cinsel olgunluğa 18-21 yaşında ulaşırken,bu sırada boyları 11-12 metredir.

Sperm balinaları, mevsimsel besleyicileridir.Kuzey yarımkürede Ağustos'tan Ovak'a kadar kalırken,güney yarımkürede Temmuz'dan Aralık'a kadar bulunurlar.Yavrular genellıkle yaz ve sonbahar aylarında tropikal sularda doğarlar.Gebelik süreleri 14,5-16,5 ay arasındadır.Yavrular 1 yaşına gelmeden katı yiyeceklerle beslenmeye başlarlar.Buna rağmen ender durumlarda bazı balinalar yavrularını 13 yaşına kadar emzirebilirler.

Sperm balinalar çoğunlukla mezopelajik squid'lerle beslenmesine rağmen çeşitli balık tiplerini de yer.Avlanmak için 20 cm-1 metre olan sguid'leri(yani küçük boyutta olanlarını) tercih eder.Diğer kafadanbacaklılar,mezopelajik vampirler ve bentik ahtapotlarda sperm balinalarının besin kaynağıdır.Nadiren kabuklu ve bentik yengeçlerle de beslenir.

Karanlıkta yankı sistemiyle avını bulur,onların parlak organları da avını bulmada etkilidir.Sonradan ağzını açarak yüzmeye başlar.Açık ağzına avını çekmesi sperm balinalarının beyaz renkteki dudaklarıyla olur.

Yıl boyunca düzenli bir şekilde beslenmek zorundadırlar ve 500 metreden su yüzeyine sıçrayabilirler.

TOPLUMSAL DAVRANIŞ:Erkek sperm balinalarının çoğunlukla 40 dereceden yüksek enlemlere göç etmesine karşın sperm balinaları diğer dişli balinalar gibi toplu halde yaşarlar.Sperm balinası toplulukları populasyonun yaşı,mevsimsel ve coğrafi koşullar,toplumsal ve cinsel durumlarına göre birbirlerinden ayrılırlar.

Büyük olgun erkekler uygun bir eş için beslenme mevsimi boyunca araştırma yaparlar.Ortalama 10-30 olgun dişi ve yavruları bir grubu oluşturur.Grup içinde yavrulara özel bir ilgi vardır.Dişi sperm balinaları diğer gruplardan gelecek saldırılara karşı yavruları korurlar.Erişkin erkekler beslenme için göç ederken dişilerde bebek bakıcılığı görevini üstlenir.

SPERM BALİNASI (physeter macrocephalus)

Dr James Darling:

''Hiçbir canlı hayvan, bizim hayal dünyamızdaki büyük balinaların sahip olduğu yeri yakalayamadı.. Onlar, bizim hayal güçlerimizi ateşler,ve duygularımızda ağır yaralara sebep olur. Onlar, bizi sanata,edebiyata,ve müziğe iter. Ve bu nedenle onlar varolmalıdır. Onun suda kayarkenki inceliği,gücü,gökyüzüne sıçrayışındaki zarifliği ve güzelliğinin harmanı vahşi bölgelerin kaybolan şiirini sembolize eder.''

Sperm balinası Linnaeus tarafından physeter macrocephalus diye adlandırılmıştır.Çünkü bu tür karakteristik olarak su fışkırtmaktaydı,bu nedenle physeter ön adını;uzunluğunun yaklaşık 1/3'ünü de kafası kapladığı içinde koca kafalı anlamında macrocephalus ismini almıştır.Bu rağmen halen isim konusunda çelişkiler vardır.Bazı bilginler doğru ismin physeter catodon olduğunu savunmaktadır.Bunun nedeni de ''catodon''un sadece alt çenesinde dişleri olan anlamına gelmesidir.Bu balinalar şekilli vücutları,yassı yüzgeçlere dönüşen arka kolları olan en büyük balinalardır.Kuyruğun sonunda deri verimli ve yatay bir şekilde yüzme organı olarak farklılaşmıştır.Bu türde epidermisin altındaki dermis tabakasında termoregülatör işlevi gören ve balina yağı olarak adlandırılan mumsu bir tabaka bulunur.Kafatası ve belkemikleri esnektir.10-20 arasında kaburga kemikleri bulunur.Balinalar,yunuslar,mavi balina,kambur balina ve şişe burunlu yunuslar aynı sınıfa aitlerse de sperm balinaları tek burun delikleri,dişleri,içbükey üst kafatasları ve daha büyük kıçlarıyla diğerlerinden ayrılırlar.

( Ridgway, 1972).

UZUN DALMA SÜRECİNE İZİN VEREN ADAPTASYONLAR

Sperm balinaları respirasyon oranlarını ayarlayabilmeleri,kardiyak verimleri,kalp atışı hızları,oksijen tutabilme özellikleri ve aktarım mekanizmaları gibi bir dizi adaptasyonlar sayesinde bir saatten daha uzun bir süre için suyun altında kalabilirler.Vücut ağırlıkları sayesinde içine girdikleri omurgalı hayvanlar sınıfının en rahat dalış yapabilen üyeleridir.Sperm balinaları kan oksijenini taşıyabilme kapasiteleri,yüksek kas miyoglobin konsantrasyonları ve kan akış hızları sayesinde diğer omurgalı hayvanlardan ayrılırlar.(Hochachka)Bütün bu adaptasyonlar omurgalı hayvanların dalış biçimleri ve yüksek oranda oksijeni tutabilme özelliklerini verimli bir şekilde değiştirmiştir.

PERİFERAL VASOKONSTRAKSİYON

Bir organizmanın nefes almadan su altında kaldığı zamanı etkileyen temel problem azalan ana oksijen gerilimi ve artan ana karbondioksit gerilimidir.(Blix) Bir dalma esnasında organizma, oksijenin azalan miktarıyla beyin sirkülasyonunu saglayarak artan kan karbondioksit konsantrasyon oranıyla başa çıkabilmelidir.Periferal vasokonstraksiyon sistem aracılığıyla organizmanın kası kan dolaşımından kesik olacağından dalış süresince oksijen miktarı beyindeki ve kandaki oksijen sirkülasyonunu sağlayacak düzeyde olmalıdır.(Hochachka)

Kalp atışının yavaşlaması sonradan artan kan basıncı olmadan periferal vasokonstraksiyon sistemin çalışmasına izin vermelidir.Bu da organizmanın bradycardia'ya maruz kalmasıyla olur.Su memelilerinden özellikle Beluga balinaları dalışa başlarken kalp atış hızları dakikada 100 vuruşun üzerindeyken dalış esnasında dakikada 12-20 vuruşa düşer.(Ridgway'in 1972 yılında yaptığı araştırma sonucu anlaşılmıştır.)Bradycardia(dalış sırasında kalp atışını yavaşlatan sistem)sayesinde kanın beslenmesi,kardiyak çıkışlar ve oksijen tutulması rahatlıkla sağlanır.Bradycardia’nın derecesi dalış yapan hayvanlarda oksijenin tutulması olayıyla ters orantılıdır.Dalış sırasında beyin ihtiyaç duyduğu oksijeni depolanan oksijenden kullanacağından kalp atışı hızındaki yavaşlama doğal olarak beyindeki oksijen sirkülasyonunu da etkiler.(Blix’in araştırması)

KAN SEVİYESİ VE MİYOGLOBİN İÇERİĞİ

Omurgalı hayvanlardan özellikle dalış yapan balinalarda çok miktardaki miyoglobin içeriği ve devamlı arttırılan hemoglobin seviyesi karakteristik bir özelliktir.(Blix)Kanda depolanan oksijen akciğerlerce de kullanılabileceğinden akciğerlerdeki oksijen miktarının arttırılması yüzünden önemlidir.Ridgway,1984’te Beluga balinaları üzerinde yaptığı araştırmada,kan seviyelerinin %5,5 oranla karasal memelilerden daha yüksek olduğunu not etmiştir.Su memelilerinin bazı türlerinde kan seviyesi toplam vücut ağırlıklarının %20’si kadardır ve bu oran %60 sınırına kadar dayanabilir.Kaslarda biriktirilen miyoglobin ve kanda biriktirilen hemeoglobinin %80 ile %90’ı dalış sırasında kullanılır.

Miyoglobin, çok kompleks bir protein molekülüdür ve hemoglobinle benzerlikler gösterir.Myoglobin, hayvanların kas dokusunda oksijen depolama ünitesi olarak bulunur ve yüksek enerji gerektiren işlerin yapılmasında görev alır.Miyoglobinlerdeki oksijen eğilimi hemoglobinlere nazaran daha yüksek olduğundan kandaki oksijen miktarı artınca pasif taşımayla hemoglobin kandan kas hücrelerindeki miyoglobinleri besler.Dalış esnasında periferal vasokonstraksiyon sistemin çalışması durduğundan hemoglobin yavaşça taşıdığı oksijeni miyoglobinlere aktarır.Myoglobine bağlanan oksijen,sonradan kullanılmak üzere kaslarda biritirilir.

Dalma özelliğine sahip hayvanların kas hücrelerindeki miyoglobin miktarı karasal hayvanlara göre 3 ile 10 kere daha fazladır.(Kooyman) yapar.Miyoglobin konsantrasyonları,dalış yapan hayvanların türlerine göre değişiklik gösterir.

Hücrelerdeki myoglobinin miktarı,organların oksijeni depolama özelliklerine göre değişir.Miyoglobin miktarının fazlalığı,daha çok miktardaki kas oksijenini depolamaya izin verdiği için beyin gibi oksijene daha çok ihtiyacı olan organlardaki depolanma miktarı diğer organlara nazaran daha yüksektir.Sperm balinaları diğer dalış yapan hayvanlara nazaran daha derine ve daha uzun süre dalabildiğinden kaslarında depolanan miyoglobin miktarı da o oranda fazladır.

NİTROJEN EMİLİMİ VE BASINÇ ADAPTASYONLARI

Scuba dalışı sırasında biz insanlar okyanusun sadece 20-30 metre arasındaki güzelliklerini keşfedebiliriz. Biz karmaşık nefes alma aletleri sayesinde ancak bir saatten biraz daha uzun bir süre suyun altında kalabiliriz,bu bile kişisel sağlığımız için büyük tehlike teşkil eder.Sperm balinaları ve diğer su memelileri bunu günde neredeyse 100 kez tekrarladıkları halde rahatlıkla ve kolaylıkla başarırlar. Sperm balinası,denizlerin derine dalma konusunda tartışılmaz kralıdır.3000 metreye kadar dalabilme ve su altında bir saat daha uzun bir süre nefessiz kalabilme yeteneğine sahip olması bunu kolaylıkla açıklamaktadır.İnsanlar su yüzeyine sağlıklı bir şekilde,vurgun yemeden çıkabilmek için çok yavaş hareket ederek basınca alışırken sperm balinaları bu basıncı kolaylıkla ayarlayarak büyük bir hızla su yüzeyine varırlar.Sperm balinaları basıncı azaltırken yapılan hatalardan doğacak rahatsızlıklardan insanlar gibi etkilenmez.Bu yetenek inanılmazdır ve neredeyse tüm su memelilerine özgü bir adaptasyondur.

Vurgun su yüzeyine çıkarken karşılaşılan en önemli rahatsızlıktır ve ''su karanlığı'' olarak da isimlendirilir.Vurgun su altında,yüksek basınçlı ortamdan normal veya alçak basınçlı bir ortama geçildiğinde,iki akıntı arasında kalındığında düzenli hava alıp verememenin yol açtığı inme veya ölümdür.Basınç değişimi sırasında yetersiz alınan oksijen beyni kısa bir süre içinde olsa besleyemediğinden ölüme kadar giden bir süreci başlatabilir.(Kooyman)Sperm balinalarının boğaz oyuğu,akciğerleri ve bronş sistemleri bu basınç değişimini kaldırabilecek yetenekte olduğundan vurgundan etkilenmezler.(Kooyman, Mitchell)Bu gelişmiş fakat balinalar için bir o kadar kolay olan yetenek balinanın zayıf ve esnek rib kafesi yüzündendir.Bronşiyal,bronş ve akciğerlerinin gelişimdeki adaptasyonları aniden atmosferik basınca maruz kalsalar dahi zorluk çekmeden bunu atlatabilmelerini sağlar. Büyük proportionu yüzünden bu sectionsunda kıkırdağın akciğerlerin, hava, kan akışına içine çekileme, dokulara dissove, onun, daha çok sert sessizde sacs olmadığı için yapabilen nitrojenin miktarını sınırlamak, dalmanın olağan sitesi. Akciğer sıkıştırması da, (Mitchell) sert sessizden sacs akan kanın miktarını sınırlar. Bir kontrolü olarak diğerinin processes servesin olduğu bu adaptasyon. Kanın, alveoliden passa uygunsuz olduğu için, akciğerlerde remainede sahip olabilen hava, kanla aborbed olamaz, ve, pressurenin, çıkışın üzerinde azaltıncaya kadar tuzağa düşürülür, ve gaz mübadelesi yeniden meydana gelebilir. Balinaların arasında diğer fark ve SCUBA dalgıçları, o insanların, akciğerlere nitrojen dalmasını artıran derinlikte sıkıştırılan hava nefes aldığıdır, oysa balinalar, onların dalmasının başlangıcında atmosferik basınç havayı değiştirir, ve o suretle, meydana gelebilen nitrojen dalmasının miktarını azaltır.

Lung compression also limits the amount of blood that flows through the alveolar sacs (Mitchell). This adaptation serves as a check of the other processes. Because blood is unable to pass through the alveoli, the air that may have remained in the lungs is unable to be aborbed by the blood and is trapped until the pressure decreases upon ascent and gas exchange is again able to occur. The other difference between whales and SCUBA divers is that humans breathe compressed air at depth which increases the nitrogen absorption into the lungs, whereas whales exchange atmospheric pressure air in the beginning of their dive and thereby decrease the amount of nitrogen absorption that can occur.

SPERM BALİNALARINDA DALMA ALIŞKANLIKLARI:

Aşagıdaki diyagramda sperm balinalarında dalış sırasındaki davranışlar sırayla gösterilmiştir.Dalışa püskürtmeyle başlar,en son kuyruğu suya girer.

DERİNE DALMA ADAPTASYONLARI

''Doğa uzun süreler dalmalarını sağlamak için ördek,su kuşları ve diğer su memelilerini kendilerine özgü kalp-damar sistemiyle döşedi.Bu balinaların atalarına önyargısız olarak bahşedilen bir güzelliktir.''

Bu dalmaya başlayan bir sperm balinası fotoğrafıdır.Mike Nolan tarafından çekilmiştir.

Su kuşlarından balinalara kadar uzanan dalış figür ve nedenleri yüzyıllar boyunca bilim adamlarının ilgisini çekmiş ve bu konuda yoğun araştırmalar yapmalarını sağlamıştır.18inci yüzyılın ortasında Robert Boyle tarafından öne atılan hipotezin konusu ördek ve diğer su kuşlarının yiyecek için avlanmak yerine uzun süreler boyunca su yüzünde dalış için neden beklediği hakkındaydı.Robert Boyle bu hipotezin nedenini açıklamada yanlışlıklar yapmış olmasına rağmen bilimsel literatürlerden de anlaşılabileceği gibi birçok bilim adamı halen kuş ve diğer su memelilerinin avlanmak için neden dalış tekniğini kullandıklarını merakla araştırmaktadır.

BESİN ZİNCİRLERİ:

Balina avcıları sperm balinalarının ‘’spermaceti’’ salgısını mum yapımında ve makine yağı olarak kullanıyordu.

Çok az gelişmiş göz yapılarına karşın çok gelişmiş bir sonar sistemleri vardır.Çıkardıkları seslerin nesneler çarpıp geri gelmesine bakarak avlanmalarını gerçekleştirirler.

BESLENME VE DALMA DAVRANIŞLARI

Bu resim sperm balinasının tipik avı olan giant squid'tir.Ve Gene Carl Feldman tarafından hazırlanmıştır.

Sperm balinası zamanının büyük bir kısmını 70° güney enleminden 70° kuzey enlemine kadar olan kısımda yiyecek için araştırma yaparken geçirir.Dişiler kuzey ve güney yarımküreleri arasında ekvatorun 40 ° yakınında dururken erkekler bu enlemler arasında devamlı bir şekilde göç ederler.(Ridgway, 1972)Yapılan uzun çalışmalar sonucu ulaşılan sonuca göre dalış süresince yüzeye çıkıp nefes alma süresi oranı 1/4'tür.Bu balinaların yaklaşık olarak 40 dakikalarını dalmaya harcadıktan sonra oksijen eksikliğini tamamlamak ve diğer dalış için oksijen depolamak için 10 dakika su yüzeyine çıktıklarını anlatmaktadır.(Papastavrou)Bu yüksek memeli metabolizma hızını karşılamak ve vücut sıcaklığının devamlılığını sağlayabilmek için günün neredeyse tümünü beslenmeye harcar.Sperm balinaları uzun dalışlarda 1 ile 3 ton arasında kafadanbacaklı(cephalopods)yiyebilirler. (Lockyer)Sperm balinaların avı olan,batipelajik ve mezopelajik bölgelerde yaşayan(örneğin;giant squid;Architeuthis türü)kafadanbacaklıların tentakül uzunlukları 18 metre olabildiği gibi 100 gram kadar küçük olanları da vardır. (Lockyer, Feldman)

Okyanusun Batipelajik bölgesi, 1000metre derinlikten başlayarak 4000metre derinliğe kadar uzanır.Bu bölge, okyanusta en derin yaşanılabilir bölgeleri içerir,ve deniz zeminine kadar uzanır. En derin alanlardan birsi olan, Abissopelajik bölgesi,4000 metre ile 7000 metre arasındadır.Hadal bölgesi, en derin çukurların içinde bulunduğu bölgedir.Sperm balinaları batipelajik bölge içinde yaşadıklarından beslenmek için en az 1000 metreye dalmak zorundadırlar.Croll'un gözlemlerine göre,sperm balinaları yaklaşık 1140 metrede avlanırlar.Bunun asla doğrulanamamasına rağmen 1980 yılında Clarke'ın yaptığı çalışmaların sonucu sperm balinalarının 3000 metreye dalma potansiyellerinin olduğu anlaşılmıştır.Bu iddianın nedeni Scymnodon türüne ait alt-mesken köpekbalıklarının sperm balinalarının midesinde bulunmasıdır. Papastavrou 931 dalış gözlemledikten sonra şu sonuca varmıştır:Normal balina türleri 15 dakikadan daha az sürede 400 metreden daha az bir derinliğe dalarken sperm balinası gibi büyük balinaların bir saatten daha uzun bir süre dalış yaptığını ve an az 1100 metre derinliğe gittiğini gözlemlemiştir.

Papastavrou niye sperm balinalarının okyanus oksijeninin minimum düzeyde olduğu kısımlarına dalmaya ihtiyaç duyduklarını açıklamak için üç düşünce sunmuştur:

1.Sperm balinaları beslenirken avlanmaya konsantre olma açısından oksijenin minimum düzeyde olduğu tabakayı seçiyor olabilir.

2. Oksijen eksikliği sperm balinalarının avları olan squid'leri daha korumasız ve hareketsiz kılacağından bu bölgeyi seçiyor olabilir.

3.Oksijenin giderek azalması diğer squid avcıları olan balıkları caydıracağından bu bölgede avlanmak sperm balinaları için daha avantajlıdır.

Bu araştırmadan anlaşılacağı gibi sperm balinaları daha derine dalabilme yeteneklerini kullanarak kafadanbacaklı türlerinin belli bölgelerde sömürülmesini önler.Büyük balıklar dahi batipelajik bölgede suda eritilen oksijen miktarı çok az olduğundan yaşamak istemez.Sperm balinalarının dalışı suda eritilen oksijen miktarıyla sınırlanmaz,bunun nedeni yüzeyden aldıkları oksijeni yanlarında getirmeleridir.Böylece sperm balinaları, batipelajik derinliklere dipte yaşayan kafadanbacaklıları yemek için daldıklarında sadece kendi türleriyle yarışırlar.

Kafadanbacaklıları avlamak için batipelajik bölgeye dalan sperm balinaları uç noktadaki ani değişimlerle(basınç ve sıcaklık gibi)başa çıkabilmelidir ve avcılık yeteneğini kaybetmemelidir.Sperm balinalarının maksimum dalabileceği derinlik olan 3000metreye ışık girmediğinden bu kısım dondurucu soğukluktadır.Balinanın vücudundaki yağ burada termoregülatör mekanizması olarak iş görür.3000metrede çevreyi saran suyun basıncı,300 atmosfere eş veya 3.04x10^7 N/m2 büyüklüğündedir.Bu basınç bir insanı kolaylıkla ezebilecek bir büyüklükken bu bölgede yaşayan sperm balinaları bu basınçla kolaylıkla baş edebilir.Bu inanılmaz basınç toleransına ne çeşit bir adaptasyon izin verebilir?

Bu adaptasyonlar çok ilginç ve sistematiktir.Ve hayvanın fizyolojik görüntüsünü büyük ölçüde etkiler.Dalmaya başlamadan önce balinanın nefes alışıyla tüm dolaşım sistemi,sıcaklık ve basınç değişikliği mekanizmaları bu nefesle birlikte aktif hale geliyor.

Yukarıdaki diyagram sperm balinasının kafa yapısını ve içindeki organların birbirleriyle olan ilişkilerini göstermektedir.Başının için ‘’spermaceti’’ diye isimlendirilen özel bir yağ ile doludur.

SPERM BALİNASINDA BAŞ ANATOMİSİ

Baş muazzam büyüklüktedir ve yaklaşık vücut uzunluğunun 1/3'ünü kaplar (Bonner, 1989)İçerisinde en iyi kalitedeki sperm yağı salgılayan organlar bulunur.

Sperm balinaları alt çenelerinde 18-28 çift konik diş taşıyan dişli balinalardır.(Bonner, 1989) Cousteau 1972 yılında yaptığı araştırmada sperm balinasının ağzında 60 diş bulmuştur.Dişler yaklaşık 8 inç uzunluğundadır.Eskimo ve gemiciler bu dişleri eşya yapımında kullanırlardı.Robertson 1954 yılında yaptığı araştırma sonucunda sperm balinasının kursağının besin maddesi olan squid'leri ezmek için tasarlanmış doğal bir ölüm makinesi olduğunu açıklamıştır.

Hayvanlar aleminin en büyük beyinli üyesidir.Beyin başın aşağı kısmının altında bulunur.Sperm balinasının başındaki en büyük organ ''kutu'' diye adlandırılan kısımdır.İçi ''spermaceti'' diye adlandırılan balmumuna benzer,saman renkli özel bir yağla doludur.

Başta kutu organın aşagısında da yüksek miktarda spermaceti yağı depolayan bir oda bulunur.Bu yüksek kalitede bir yağdır.

Sperm balinasının tek bir hava deliği vardır ve bu delik başın en üst merkezinin solunda yer alır.

Diyagramda da görüldüğü gibi sperm balinasının başındaki organlar diğer organlarla da ilişkilidir.

DAVRANIŞSAL ÇEVREBİLİMİ VE SOSYOBİYOLOJİ

SPERM BALİNALARINDA BEBEK BAKICILIĞI VE BİRLİKTE DALMA İÇGÜDÜSÜ

Bu araştırma Dalhousie üniversitesi biyoloji departmanlığı tarafından Kanada Halifax’ta yapılmıştır.8 Mart 1995’te yapılan bu araştırma düzeltmelerden sonra 5 Kasım 1995’te kabul edilmiştir.

Genç sperm balinaları erişkinler derinlere dalarken yüzeyde gruplar halinde beklerler.Erişkin bir sperm balinasının yanında bulunmak yavru balinanın sosyal konumu geliştirir. Galápagos adalarında yapılan araştırmalarda erişkin sperm balinaları senkronize şekilde dibe dalarken bir yaşına kadar yavruların yüzeyde beklediği anlaşılmıştır.Daha sonra yavruların kısa periyotlar halinde erişkinlerle birlikte dalışlara katıldığı gözlenmiştir.Anne sperm balinaları neredeyse zamanlarının tümünü yavrularıyla ilgilenerek geçirirler,onları diğer gruplardan gelecek saldırılara karşı korurlar.Sperm balinalarında bebekbakıcılığı içgüdüsel bir davranış olup büyük özen ister.Dişi sperm balinalarının bu davranışları sosyal evrimleşme için önemli bir gelişme olup evrimleşmeye büyük katkısı vardır.

FYFFE Evleri

Kaikoura’daki balina geçmişi

Tur ücreti: yetişkinler için $3.50
çocuklar için $1.00
devamlı üyelere bedavadır.

Fyffe evleri Waiopuka kıyılarındaki balina istasyonuna yakın bir yerde kurulmuştur.Bu evler 1842 yılında Robert Fyffe tarafından tüccar John Wade için finanse edilmiştir.Evin en orijinal kısmı tüccarlar için inşa edilmiş olan iki odalı kooperatif kulübesidir.

Eskiden burada avcılar balinaları avlıyordu,derilerini yüzüp yağlarından çeşitli şeyler yapıyor ve etlerini yiyecek maddesi olarak kullanıyorlardı..Ama 1840’larda Robert’in yoğun çalışmalarıyla burası turistik bir alan haline geldi.

Yıllar sonunda Fyffe evleri büyük değişikliklere uğradı ve balina izleyicileri için tarihsel ve kültürel açıdan önemli bir mekan haline geldi.

Balina izleme

Sperm balinası dalarken

Balina izleyicileri

Güney Alaska’da balina izleyicileri(fotoğraf Peter Prokosch tarafından çekilmiştir.)

NEDEN BALİNA İZLEMEYE GİDİLİYOR?

İlk kaz bir balinayı denizde hareket ederken görmek kadar esrarengiz birşey yoktur.Bot yolculuğu,bekleyiş,onu ilk görüşün,yabancı bir çevrede dünyanın en alışılmadık canlılarından biri olan sperm balinasını izleyişin...Tüm bunlar hayatına bir daha asla unutamayacağın anılar ekler.Balina izleyiciliği sadece bir eğlence değil,aynı zamanda doğal kaynakları koruma açısından önemli bir görevdir.

BALİNA İZLEYİCİLİĞİ VE DOĞAL KAYNAKLARI KORUMA

WWF insanları kontrollü balina izleyiciliğiyle cesaretlendirirken aynı zamanda da balina,yunus balığı gibi hayvanların korunmasında da önemli rol oynar.Örneğin kuzey Norveç'in Andenes ve Tysfjord alanlarında sıkça rastlanan sperm balinalarının izlenmesinin geliştirilmesinde yardım etti.WWF balina merkezi için maddi olanak finanse etmeye ve Husavik'teki balina araştırmaları yapan müzenin bilgi toplamasına kendini adadı.

İzlanda'da, yolcu sayıları 1991'de 100 iken 2000'de 45400'e kadar ulaştı.Ve balina izleyiciliği giderek büyüyen bir sanayi haline geldi.Yılda yaklaşık 10 milyon insan balinaları izlemek için gidiyor ve $1.25 milyardan daha fazla parayı bu sektör için harcıyor.Balina izleyicilerinin sayısı yılda %12 artıyor ve bu toplam turizm sayısı hızının yaklaşık 3 katı kadar.Şuan 87 ülkeden 495 toplum balina izlemek için turlar düzenliyor.

Alaska, Kanada, Greenland, İzlanda, Norveç'in arktik alanlarında yılda yaklaşık 140000 insan balina izleyiciliği yapıyor.Ve turistler sadece bu bölgede $147 milyon harcıyor.

İlk yolculuk Arktika'da 1988 yılında başladı.Bu tur turistlere balina ve yunusları doğal ortamlarında görme fırsatı veriyordu.Ve buranın benzersiz doğal ve kültürel tarihini öğrenmek için bu tur mükemmel bir yoldur.

Burcu Şengez
04/01/4500