Portekizli asker

 

 

      ·        Kingdom : Animalia

·        Phylum : Cnidaria

·        Class : Hydrozoa

·        Order : Siphonophora

·        Family : Physaliidae

·        Genus: Physalia

·        Species : Physalia physalis

COĞRAFİ ALAN

 Atlantik Oyanusu , Byük Oyanus , Hint Okyanusu :

Bu cinsler , Atlantik Okyanusu , Atlantik Oyanusu , Büyük Oyanus , Hint Okyanusu , Karahip ve Sargasso Denizinde bulundu. Suyun Yüzeyinde veya yüzeye yakın yerlerde yaşarlar.

 

FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

 Portekizli asker bir yüzen hidrozondur.Aslında 4 tür polipten oluşan bir kolonidir : pneumatophore yada float ; dactyozoids , yada tentaküller ; gastrozooids yada feeding zooids ve üretim için gamet  üreten gonozooid. Nematocysts (yakıcı hücreler ) , tentakülllerdir. Haraketleri ozmotik ve hidro statik basınçlerına bağlıdır. Sensör hücreler çok fazladır , tentaküllerin epidermisinde (ağız etrafında ) bulunurlar. Gnellikle ısı ve dokunma reseptörleri nolarak görev yaparlar.

 Yakıcı hücreler yada nematositler jelyfish ve yakın akrabalarının karakteristik yiyecek edinme mekanizmasıdır.P. Pyhsalis , büyük ve küçük olmak üzere iki boyda nematosisilere sahiptir. Bu nema tosisler , sahile vurduktan sonra uzun süre güçlerini koruyabildiklerinden , sahillerdeki bir çok yaya onların korkusunu ve rahatsızlığını keşfetmiştir.

 

DOĞAL TARİH

 Beslenme Alışkanlıkları :

 Portekizli Asker yiyeceğini tentaküllerinde tuzağa düşürür. Genellikle genç veya küçük yetişkin balılarla beslenir. Ayrıca karides , diğer kabuklu deniz canlıları ve planktondaki küçük hayvanları da tüketir. Avlarının %70ile %90 ı balıktır.

 Tentaküller yada daktizoloidler portekizli askerin av yakalamak ve savunma için kullanığı ana mekanizmaır. Portekizli asker , bazen tentaküllerden kaçabilselerde , uçan balık gibi saha büyük balıklarıda avlarlar. Savaşcının yiyecekleri floatın alt tarafında bulunan gastrozooidlere sindirilir. Gastrozooidler besini , yağları , proteinleri , karbonhidratları parçalayabilen özel enzimleri sindirirler. Her savaşcı ağızla tamamlanmış gastrozooilere sahiptir. Yiyecek sindirildikten sonra sindir,ilmeyen kalıntılar ağızlardan atılır. Sindirilen yiyeceklerden alınan besini vücut absorbe eder ve sonunda kolonideki eğişik poliblere dağılır.

 

ÜREME

 Bir fert  aslında unisex organizma kolonisidir. Her fert spesifik gonozooidlere sahiptir  (dişi veya erkeğin her ikisinide ait sex ve üreme organları).

Phsalia dioeciousdur.muhtemelen larvaları çok çabuk gelişerek küçük yüzen formlarqa dönüşür.

 Bu gonozooidlerin kendilerini koloniden koparması ve yayılmasıyla olabilir.Gonozooidlerin belli portekizli askerlerin aynı ortamda bulunmasıyla oluşan kimyasal bir tepkidir. Belki başarılı fertilizasyom için kritik yoğuınluk geçerlidir.Fertilizasyon yüzeye yakın oluşur. Çoğu üreme yerde olur , çok fazla gencin doğması kış baharda görülür bu yumurtalama devresini neyin tetiklediği bilinmiyor. Ama atlantik okyanusunda başlıyor olabilir.

 

ÜREME HÜCRELERİNİN GELİŞMESİ

 Her gonofor koelentronu üreme hücrelerinin oluşturuğu tabakadan ayıran çok çekirdekli merkezi bir deri altı spadix e sahiptir. Her üreme hücresinin kaplanmasıyla ektodermal bir ou tabakası oluşur.Gonofor ilk oluştuığunda üreme tabakası deri altı spdiksin üstündedir       olgunlaştıkça tabakanın altına doğru spadixi kaplayacak şakilde gelişir . Spermatagon ince bir tabaka oluşturur. Oogon ise   birkaç hücre genişliğinde bir band oluşturur ve bu tabaka bir hücre kalınlığındadır. Bu hücrelerin arasındaki boşluklarda çok az miktarda stoplazmik sıvı bulunur. Hücre bölünmesinde bu sıvı olmaz. Oogon , başlangıçta spermatagon ile yaklaşık aynı boyutta olmasına rağmen gelişmiş hali spermatagonun gelişmiş halinden daha büyüktür. Tüm Oogonlar genişlemenin oluşmasından önceki gonoforların erken dönemlerinde oluşur. İlginç olanı hücreler arasında yumurta sarısı bir stoplazma oluşmasıdır.

 

YAŞAM ALANI

 Porteizli savaçcı , tropikal marina sularının yüzeyinde yaşarlar. Genellikle koloni sıcakta Florida Keys ve sahilleri , Meksika körfezi , Hint Okyanusu , Karaib denizi , Atlatik ve Büyük okyanusun diğer sıcak bölgeri gibi tropikal ve sub tropikal bölgele3rde yaşarlar. Özellikle sargossa denizinin sıcak sularında yaygındır.

 İNSANLAR İCİN EKONOMİK ÖNEMİ

Pozitif

Portekizli savaşçı bazı balıklar ve kabuklu deniz canlıları yenirler ,  bu ticari bir önem olabilir.

Negatif

Physalia  nematosislerindeki iğneler yüzünden turistlere ve yaygın olduğu bölgelerde turizme zarar verir. Sahillere vuran physaliaların nematosistleri tarafından sokulan  yüzücüleri tedavide her yıl büyük paralar harcanır .

 CONSERVETION

 Physalia aıntının hareketi ve ünanın rotasyonu neeniye Sargossa denizinin merkezinde bol ve yığınık bulunur.

 DİĞER YORUMLAR

 Portekizli savaşcı unisex koloni olarak siphonophore sınıfının biricik üyesidir. Hatta genelliler siphonophorun en özel hidrozom olduğu düşünülür . bazı araştırmacılar medusa ve polipten tam ayırd neilmeiğini iddia ederler. Bu görüşlere diğer bir destekte askerin regenerative güçünün diğer çoğu jelli fishin aksine zayıf olduğu gözlemidir.

 Physalianın inanılmaz tarafı gerçekte tek bişr hayvan değildir, ama ferdi organizması hayati görevleri  paylaşan bir kolonidir. Savaşcının  haraketlerinde ki önemli bir taraf savaşcı ve bir çok türü arasındaki simbiotik ilşikidir.

FIZALYA ( Physalia physalis )

 Yunanca kese anlamina gelen kelimeden dolayi bilim onlari Physalia physalis olarak bilir. Bilinen yaygin isimleri ise Portekiz Savasçisidir. Güzel görünümlerine ragmen, bu parlak renkli gezginler en hoslanilmayan okyanus yaratiklari arasinda sayilirlar.

 Sanssiz yüzücüler bunlardan kobra'nin zehirine benzer bir zehiri batirma ile alirlar ve en azindan % 75'i etkilidir. Kobralara benzer sekilde, Portekiz savasçisi proteinli bir madde olan nörotoksin'i bosaltarak sinir sistemini altüst eder.

 Küçük baliklar ve planktonik hayvanlar fizalya'nin dietini olusturur, sokulma kesin ölüm anlamindadir. Laboratuvar testleri bir uzanti dolusu fizalya zehirinin 1000 tane fareyi birkaç dakikada öldürebildigini ortaya koyuyor. Siçanlar, kurbagalar, kemanci yengeçler ve bazen köpek dahi laboratuvarda hizla kötülemektedir.

 Eger bir Portekiz Savasçisi kobra'nin kas gücüne ve zehir kapasitesine sahip olsaydi, birçok iyi plajda yüzmek kisitlanirdi. Tuzlu suda yüzen bir yüzücünün sansina, Portekiz Savasçisi nisbeten daha az toksin enjekte eder. Physalia physalis 'den sokulma ile kaynaklanan insan ölümleri söylentisi belgelenmistir. Öyle ki, insanlar bu mor renkli ugursuz tentakül perdesini unutamayacaklardir. Kurbanlar kizgin arilarin sürüleri tarafindan saldiriya ugradigini yada kizgin ignelerin batmis gibi oldugunu hisseder. Dakikalar içinde nörotoksin isler, kan basinci endise verici derecede düser. Solunum güçlesmeye baslar, kalp atislari hizli ve hissedilmez hale gelir. Bazi kazazedelerde suur kaybi olur. Çogu kan basincinin düzenlenmesi ve kalp atisinin uyarilmasi için adrenalin enjeksiyonuna ihtiyaç duyar.

 Tüm bu semptomlar kobralarinkine yakindan paraleldir. En önemli fark sonuncusu öldürebilir.

 Hepsinin istegi rahatsiz edilmeden yem aramaktir. Fakat ilginç bir nesney insan yada balik, temas ettigi zaman duyu organlari "burada yiyecek birseyler var" diye isaret verir. Böylelikle sokar.

 Eninde sonunda bilim fizalya zehiri ve diger zehirler için tibbi bir madde bulabilir.

 Meydana gelen bir kazada soka girme sonucu hastahane'ye götürülen kazazedeye fizalya sokmalarinda uygulanan standart tedavilerden birisi de alkol banyosudur. Alkol toksini yikima ugratmaktadir. Kurbanin vücudunda olusan iltihapli alanlar ve yaralarin geçme süreleri alti hafta kadardir.

 Nasil Korunalim :

 Kiyiya vurmus fizalya'nin tentakülleri hala sokabilir. Fizalya tentaküllerinin kirik uçlari süphesiz bir temas sonucu sokulmaya neden olmaktadir.

 Laboratuvar testleri, kurutulmus ve sogutucuda saklanmis olan zehirin alti yil boyunca etkisinin kaldigini ortaya koymustur.

 Atlantik ve Pasifik kiyilarindaki Velella 'da bazen Portekiz Savasçisi ile karistirilir, zehiri daha güçsüzdür.

 Fizalya genellikle açik denizde kalir. Gulf Stream sisteminin sicak sularina ilerler, genis bir alandaki grup olusturur, karsilastiklari küçük avlari öldürür ve yer.

 Bir buzdagina benzer sekilde, fizalya en uzun ve en tehlikeli kisimlarini deniz yüzeyinin altinda gizler. Yüzücüler ve yelkenciler onun nisbeten sönmüs bir futbol topu benzeri, isiltili eflatun-mavimsi renkli yüzen kesesini görürler.

 Kis mevsiminde hayvan maksimum büyüklüge, yüzen kisim ise 20 cm'ye ulasir; Tentakülleri 30 metreye kadar uzayabilir.

 Her nekadar fizalyanin ihtiyaçlari basit ve yasam tarzi fazla komplike olmasa da, bilimsel bir gözlemle kompleks bir uzay araci gibi oldugu görülür. Herbir parçanin etkili bir performansi, bir bütün gibi olan koloninin yasamina baglidir.

 Fizalyanin dikkate alinan en önemli özelligi, parlak renkli kesesidir. Biryere kadar hayvanin gizemli iç kisminda, pneumatophore'u CO ce zengin bir gaz karisimini sephiye için koruyan bir gaz üreteci çalisir. Bazi çalisanlar fizalya'nin bir baloncu gibi gazi disari atabildigine inaniyorlar. Daha sonra dalgalarin altina dalmakta ve dalgalarin girdap etkisinden kaçmaktadir.

 Fizalya saniyeler içinde metrelerce uzunluktaki avci tentaküllerini birkaç cm'ye kadar kasabilir. Rüzgarlar ve dalgalar koloniyi sürüklerken tentaküller suda salinarak besin ararlar.

 Herbir avci tentakül nörotoksinle silahlandirilmis çok sayida nematosistler yada yakici kapsüller tasir ve bunlar onun enjeksiyon mekanizmalaridir. Yüzlerce nematosist tentakül boyunca birbirlrine yakin konumlu boncuk benzeri siralarin içerisine yerlesmislerdir.

 Mikroskop altinda bir nematosist kivrimli tek bir iç tüp içeren görünümdedir. Ava temas ile uyarildigi zaman, kapsül geçirgenligi bir degisime ugrayabilir. Su girer ve iç basinç artar ve bir çocugun kesekagidini sisirip patlatmasi gibi kapsgl açilir.Ayni anda tüpten avin kaçmasini önleyen oklar, kancalar ve dikenler uzanir.

 Tüp, hipodermik bir çivi benzeri çukur bir nokta ile sonlanir. Açilma ile ortaya çikan uç bir cerrah eldivenini delmeye yetecek güçte itilir. Zehir nematosist boslugu içindeki tüp boyunca akar.

 Bir kere bir balik yada küçük bir organizma tuzaga dogru yüzdügünde tentaküller kasilir ve besin yüzen kismin altindaki koloninin kaidesine dogru kaldirilir. Diger özellesmis polip tipi olan gastrozoid'ler devreye girer.

 Besin yakinina gelince, eger birsey ariyorsa gastrozoid kivranmaya ve saldirmaya baslar; agzi gevser ve genisler. Eger besin yeterince küçükse agiz besin organizmasi yutar, yada yüzey alani büyük bir lokma ise parçalar ve sindirim baslar.

KAYNAKLAR:

www.turmepa.org.tr

 www.home.snafu.de

 www.photolib.noaa.gov

www.animaldiversity.ummz.umich.edu

Umut Mutlu
04/00/3832