REGNUM:ANIMALIA
SUBREGNUM:METAZOA
DIVISIO:RADIATA
PHYLUM:COELENTERATA
CLASSIS:
HYDROZOA
ORDO:
HYDROIDEA
GENUS:
OBELIA SP.
PHYLUM: COELENTERATA (=CNIDARIA) (SÖLENTERLER)
Coel: boşluk ve enteron: bağırsak kelimelerinden
türetilmiştir. Dışa tek açıklığı olan ve bir karın boşluğu bulunan
hayvanları içerir. Vücudun dış tarafındaki tek tabakalı epitel, epitel-kas
hücrelerinden ve duygu hücrelerinden meydana gelmiştir. Tek tabakalı
olan iç epitelin bazı hücreleri sindirim özsuları salgılarlar. Diğerleri
ise sindirilen besini emerler. Sindirim gastrocoel (gastraosöl,
gastrovasküler boşluk) denilen boşluk içinde başladığından, hücre dışı
yani ekstrasellüler sindirim söz konusudur. Dıştaki ektoderm (epidermis)
ve içteki endoderm (gastrodermis) arasında bulunan mesoglea tabakası,
primitif formlarda hücre içermez ve jelatin benzeri bir maddeden
yapılmıştır. İçinde yer alan kollegen lifler sağlamlığını arttırır.
Mesoglea aynı zamanda kaslara desteklik sağlar.
Ektoderm’de bulunan bazı hüreler farklılaşarak, özel olarak silli
(knidosil) knidoblast’ları oluştururlar. Bunların içinde knid
veya nematosist adı verilen koruma ve avlanmada yahut saldırıda
kullanılan özel hücre organelleri bulunur. Herbir nematosist bir kese ile
bu kese içinde bulunan ve dışarı doğru uzatılabilen, uzun bir iplikten
ibarettir. Herhangi bir uyaran karşısında, nematosist (knid) adı verilen
kapsül yada kese içindeki iplik dışarı fırlatılır. Kesenin ağzı bir
kapakla kapalı veya açık olabilir. İplik normal olarak kese içinde yumak
şeklinde sarılı olarak bulunur. Knidoblast veya knidosilin yüzeyi
uyartıldığında iplik dışarı doğru fırlatılır. İplik tipine göre yapışmak,
sarmak, veya delmek suretiyle avı felç eder.
Nematosistler 3 tiptir: Bir sıvı yardımıyla yapışanlara
Glutinant, iplik ava sarılarak tutuyorsa Volvent, ava bir
toksik madde enjekte ederek etkiliyorsa Penetrant tip
nematosistlerden bahsedilir.
CLASSİS: HYDROZOA (POLİPLER)
Polip formları çoğunlukla koloni teşkil ederler. Gastral
boşluk bölmelere ayrılmamıştır. Mesoglea tabakası içinde hücre bulunmaz,
sadece jelatinimsi bir maddeden oluşur. Medüz formları poliplerden yanal
tomurcuklanma ile oluşurlar. Medüz formlarının ağız çevresinde kollar (oral
loblar) bulunmaz. Ancak vücudun çevresinde bant şeklinde bir çıkıntı
bulunur ki buna Velum denir. Velum, medüzün hareketini sağlar. Bir
taraftan medüzün subumbrellasındaki radiyer kasların, diğer taraftan
velumdaki halka şeklindeki kontraksiyonu ile şemsiyenin iç tarafında
sıkışan su büyük bir basınçla birdenbire dışarı atılır. Bu esnada medüz de
dışarıya atılan bu suyun ters yönünde ilerler. Anüs taşımazlar. Cinsiyet
hücreleri epidermis içinde olgunlaşır. Poliplerinde ağızın bulunduğu uç,
uzun bir Hydrant (Hidrant, beslenme polibi, beslenme ferdi) ile
sonlanır. Ağız konisi (Manubrium), mide bölgesi ve tentaküller bunun
üzerinde yer alır. Koloni halinde yaşayanlarda Sönosark (Coenosare)
içindeki gastrovasküler boşluk ve vücut tabakaları, poliplerin tümünde
devam eder. Koloninin üyeleri değişik görevler yürütmek üzere farklı
şekiller kazanmış olabilirler. Üreme ile ilgili olanlarına Gonangium
veya Gonozoid (Üreme polibi, üreme ferdi) adı verilir. Genellikle
epidermistarafından salgılanan boynuzsu bir dış iskeletleri (Periderm=
Perisark) vardır. Bazılarında ise dış iskelet kalkerli olabilir.
YAŞADIKLARI YERLER
Büyük kısmı denizlerde yaşayan, az bir kısmı tatlı sularda
yaşayan ayrı veya koloni halinde yaşayan Radier (radial, ışınsal)
Simetrili hidrozoonlardır.
Bir ağacın dalları gibi, gastrovasküler boşluğun aracılığı ile
yekdeğerine bağlı bireylerden meydana gelen bir koloni oluştururlar.
Sadece 3-5 cm. boyundaki bu küçük organizmaların, 70-80 m. derinliklere
kadar yaşadıkları görülmektedir. Atlas Okyanusunda, Akdenizde, Marmarada,
İzmir körfezi ve civarında bol olarak bulunurlar. Obelıa kolonileri ve
onların akrabaları (genellikle hidroid polip olarak bulunurlar)
kendilerini kayalara, algler üzerine, iskele direklerine, şamandıralara ve
deniz tabanına tesbit ederek, bitki benzeri bir yapı gösterirler.
OBELIA’NIN KISIMLARI
Koloni iki tip polip ve bu polipleri birbirine bağlayan içi boş
dalanmış bir boru (Senosark) sisteminden yapılmıştır. Bir de koloniyi
tesbite yarayan kaide kısmı vardır.
BESLENME POLİBİ (HİDRANT)
Koloninin beslenme işi ile ilgilidir. Dalların uçlarında
bulunan tentaküllü polipler hidrantlardır. Vazo biçimindeki vücutları
hidraya çok benzer. Hidrantın kaide kısmı sapa bağlıdır. Serbest uçta koni
biçimindeki yüksekliğin ortasında ağız bulunur. Koninin kaidesinde bir
sıra tentakül vardır. Bunlar besini yakalamaya ve ağza iletmeye yarar.
Ağız yoluyla alınıp hidrant içinde sindirilen besin sap içindeki boşluktan
(gastravasküler boşluk) koloninin diğer bölgelerine yayılır. Bu şekilde
bir besin polibinin yakaladığı besinden bütün koloni faydalanır. Koloni,
perisark adı verilen şeffaf, hücresiz kitin bir tabaka ile örtülüdür.
Perisark epidermisin bir salgısıdır. Koloniye dayanıklılık veren koruyucu
bir tabakadır. Hidrant etrafında bu koruyucu tabakaya hidroteka adı
verilir. Bütün koloni iki tabakadan yapılmıştır; dış tarafta ektoderm (epidermis),
iç tarafta (gastrodermis) bulunur
BESLENME
POLİPLERİ İLE İLGİLİ ÖRNEKLER
ÜREME POLİPLERİ İLE İLGİLİ ÖRNEKLER
ÜREME POLİBİ (GONANGIUM)
Koloninin üreme işi ile ilgilidir. Tomurcuklanma ile
serbest yaşayan medüzleri meydana getirir. Medüzlerin eşeysel tarzda
çoğalmaları neticesinde ise kendilerini tesbit ederek yaşıyan polip
kolonisi meydana getirirler. Gonangium etrafındaki kitin örtüye goneteka
adı verilir. Gonangium ortasında üzerinde tomurcuklar oluşan bir eksen (blastostil)
vardır. Gonofor adı verilen bu tomurcular serbest yüzen medüzleri meydana
getirirler. Oluşan gonoforlar, gonotekanın sebest ucundaki açıklıktan
dışarıya atılırlar.
HAREKETLERİ
Hidrada görülen çeşitli yapılar, hayvanın bir yerden diğer
bir yere hareket etmesini sağlar. Hayvan düzgün bir yüzey üzerinde kısa
bir aralıkta hareket ederken, bir salyangoz gibi sabit bir şekilde bazal
disk üzerinde kayarak gider. Belirli bir alan içinde, bulunduğu yeri
değiştirirken tentaküllerini uzatarak etrafta bulunan taş parçası veya bir
bitki dalına sarılır ve kendisini oraya çeker. Bazı hidralar tentakülleri
üzerine basıp, yeni bölgelere başaşağı yürüyerek de ulaşabilirler. Uzun
bir aralıkta yer değiştirecekleri zaman en çok kullandıkları yöntem bazal
disk ve tentaküllerini sıra ile zemine tesbit etmek, takla atmak yoluyla
yapılan harekettir. Eğer bir hidra bir havuzun tabanına kendisini tesbit
etmişse ve su yüzeyine çıkması gerekiyorsa, bazal diskte bir hava
kabarcığı oluşturarak derhal suyun yüzeyine çıkmasını başarır.
SİNDİRİMLERİ
Vücut boşluğuna besin olarak alınan organizma, endodermin
gastrik hücreleri tarafından salgılanan enzimler ile kısa bir zaman içinde
kısmen sindirilir. Bu olaya hücre dışı sindirim (ekstrasellüler sindirim)
denir. Bundan sonra boşluğu olan besleyici hücreler pseudopodları
vasıtasıyla bu besini hücre içine alarak (intrasellüler-hücre içi
sindirim) tekrar sindirirler. Sindirilen besin maddeleri daha sonra
difüzyonla sindirimle ilgisi bulunmayan diğer hücrelere iletilir.
Sindirilmeyen artıklar ise ağız yolu ile dışarı atılır.
Hiçbir sölenterat türünde ayrıca bir solunum organı
yoktur. Bu nedenle oksijen, süngerlerde olduğu gibi, vücut duvarını
oluşturan hücreler tarafından alınır. Ektoderm kendisini çeviren su
ortamından erimiş oksijeni alır ve karbondioksiti dışarı verir. Endoderm
de sölenteron içinden geçen su ile tekrarlar. Kamçılar, vücut içinden
geçen suyu devamlı hareketli tuttukları için solunumu çabuklaştırlar.
DAVRANIŞLARI
Diffuz sinir sisteminin ve duyu hücrelerinin oluşumu
hidrayı bir süngerden çok daha duyarlı ve organları arasında iyi
koordinasyon bulunan bir hayvan haline koymuştur. Sinir ağı bütün vücüt
yüzeyine dağılan sinir hücrelerinden meydana gelmiştir. Her bir sinir
hücresi komşu hücre ile bağlantı halindedir. Uyarmalar bir beyin ve sinir
merkezi olmadığı için her yöne dağılır. Böyle sadece bir bölgeden alınan
uyarma genellikle hayvanın her tarafında tepkimeya yol açar. Medüzlerin
sinir sistemi poliplerinkine nazaran daha fazla gelişmiştir. Bunlarda
sinir hücreleri şemsiyenin kenarında ve biri velumun iç, diğeri dış
tarafında olmak üzere iki halka teşkil edecek şekilde sıralanmışlardır.
Bunlardan başka medüzlerde vücudun her tarafında (yalnız eksumbrella
hariç) dağınık (diffuz) sinir hücreleri de vardır.
ÜREMELERİ
Ayni tür içinde hem Polyp (polip) hem de
Medus (medüz) formları görülür. Bunlardan polip bir zemine tutunarak,
medüz ise su içinde serbest yüzerek yaşar. Polip formundan tomurcuklanma
ile vegatatif (yani eşeysiz) olarak medüz formları meydana gelir.
Medüzlerin ürettiği sperm ve yumurta hücrelerinin birleşmeleri sonucu
oluşan zigot (eşeyli üreme), Planula Larvası denen bir larva tipi
oluşturur. Bu larva bir süre su içinde serbest yüzdükten sonra bir
zemine tutunarak gelişir ve polip formunu meydana getirir. Bir tür içinde
bu şekilde eşeysiz ve eşeyli üreyen nesillerin bibirini izlemesi olayına
Metagenez yani Döl Değişimi, Döl Almaşı denir.
- YAŞAM DÖNGÜSÜ -
- MEDÜZ FORMLARI -
- OBELIA’NIN KISIMLARI -
- YAŞAM DÖNGÜSÜ -
DİLARA AFACAN
11-01-354
