|
DENİZ GERGEDANI (Monodon monoceros)
Eski Norveç dilinde "Ölü Balina" olarak bilinen deniz gergedanı (Narwhal)
nadiren kuzey kutbunda (Arktik Bölgede) görülür. Bu sosyal balinalar erkek
bireylerlerinin sahip oldukları çok uzun diş ile bilinirler.
1. Sınıflandırma:
Narwhallar (Monodon monoceros) diş çıkaran balinalardır (Subordo:
Odontoceti) ve deniz memelilerinin 76 türden birisini oluştururlar.
Regnum : Animalia
Phylum : Chordata
Classis : Mammalia
Ordo : Cetacea (Balina ve Yunuslar)
Subordo : Odonteci (Dişli Balinalar)
Superfamilia : Delphinoidea (Okyanus yunusları ve bazı balinalar)
Familia : Monodontidae
Genus : Monodon
Species : monoceros
1.
Ortak isim :
Deniz gergedanı; Narwhal
(Fr), Narwal (Ger, NL), Narhval (Dan), Narval (Swe), Narrval (Nor),
Narvala ((It), Norval (Sp, Por)
2.
Bilimsel İsim :
Monodon monoceros
3.
Monodontidae Familia’sı
Hakkında (Narwhal ve Beluga)
Familianın
bu iki türü
çoğunlukla
yüksek enlemlerdeki soğuk
denizlerde (Arktik ok
yanusu) ve Saint Lawrance nehrinin Arktik
okyanusuna aktığı nehir ağızında bulunurlar. Bu balinalar orta boylu olup,
4-6 m uzunluğunda ve 1600 kg ağırlığındadırlar. Belugalar boy olarak kısa
olup, geniş bir buruna sahiptirler. Narwhal’lar ise yuvarlak başlı olup,
başlarının etrafını Beluga’lardaki gibi geniş bir buruna sahip
değildirler. Bu familia’nın üyelerinin dorsalinde yüzgeç bulunmamasına
rağmen, diğerlerinden farklı olarak yüzgeçleri sırtlarının arkası boyunca
uzanır. Yetişkinleri beyaz (Beluga) veya siyah-beyazdır. (Narwhal)
Dolphinidlerle (Yunusların bulunduğu
familia) yakın akrabalıkları vardır. Bu iki türde de sırtın üstünde kabaca
melon şeklinde bir yapı bulunur ve yağ biriktirdiği bu yapıda eko yaptığı
düşünülmektedir. Maksilla ve frontal kısım dorsalde saklanmış küçük
zygomatic (zigomatik) kemerden gelişmiştir. Premaksilla’da ise burun
delikleri uzanır. Beluga’da dişler genelde çengel şeklindedir. Narwhal’lar
ise iki dişe sahiptir. Soldaki dişlerden biri spiraldir ve büyüyerek
dişlerin 3 metreye kadar uzayabildiği görülmüştür. Ama diğer türlerde bu
diş yapısı ilkeldir. Narwhal’larda dişler sadece erkek bireylerde bulunur
ve dişi bireyin dişleri çenelerine iyice yerleşmiştir.
Monodontid’ler genelde gruplar halinde
yaşarlar ve bazı gruplar yüzden fazla bireyden oluşur. Bu canlılarda göç
buzların hareketine bağlı olarak gerçekleşir. Benzer iki tür olan Beluga
ve Narwhal’de besinlerini dipte yaşayan balık çeşitleri ve omurgasızlardan
sağlarlar. Diş yapıları ve fonksiyonları sosyal davranışlarıyla
ilişkilidir. Erkeklerde savunma göreviyle kullanılır. Bu türlerde diş
parçalarının bir kısmı ağız yatağında bulunur. Iki türde de yüksek tonal ses vardır. Beluga’lar ses dalgaları oluşturduğundan dolayı bunlara
«Deniz kanaryaları» da denilmektedir.
4.
Boyut, Şekil ve Fiziksel
Tanımlamaları («Dişleri»)
Baş ve vücut uzunluğu özel diş ile
birlikte 360-620 cm civarındadır. Pektoral yüzgecin uzunluğu 30-40 cm ve
kuyruk yüzgecinin genişliği 100-200 cm’dir. Reeves ve Tracey (1980)‘e
göre ortalama baş ve vücut uzunluğu erkeklerde 470 cm uzunluğunda olup,
dişilerde 400 cm’dir. Ortalama ağırlığı erkeklerde 1600 kg ve dişilerde
ise 900 kg civarındadır. Ve bu ağırlığının 1/3’ü balina yağından
oluşmaktadır.
Renkleri yaş ilerledikçe soluklaşır.
Erginlerde kahverengi veya grimsi üst kısımlar oluşurken alt kısmı
beyazdır. Ve tüm
derisinde benekli yapılar gözlenir.
Başları bir dereceye kadar küçük, burun
körelmiş ve yüzgeçleri kısa ve yuvarlağımsıdır. Dorsalinde yüzgeçlere
rastlanılmaz ama sırtında 5 cm yüksekliğinde ve 60-90 cm uzunluğunda
posteriorünün arkasına kadar uzanan düzensiz sırt yapısı gözlenir. Kuyruk
yüzgecinin posteriordeki sınırı konvekste kuvvetlidir. (İçteki konkav
yüzeye göre veya diğer yunus ve akrabalarından)
Sadece iki dişleri, ön çenelerinde bulunmaktadır.
Dişilerindeki dişler işlevsel değildir ve kemiğin içinde yerleşik şekilde
kalmışlardır. Erkeklerde ise sağ diş yerleşmiş biçiminde kalırken, sol diş
ön dudaktan dışarı çıkarak gelişir ve ilerleyerek uzun diş yapısını
oluştururlar. Bu diş 300 cm uzunluğunda olup 10 kg ağırlığa sahiptir.
Nadir durumlarda sağ dişte sol dişe benzer bir yapı gösterir ama dişlerin
ikiside her zaman aynı yönlere bükülürler. Ara sıra, bu bir veya iki diş
dişilerde de gelişir. Dişi distalinin sonunda cilalı parlak bir yapı
çıkar. Bu yapı kırmızı-yeşil alglerin çevreleyerek oluşturduğu yapıdır.
Dişin dışında bir çimento tabakası ile içte bir diş tabakası vardır ve
pulpalarında zengin kan damarı bulunur. Dişlerin kırılması veya zarar
görmesi durumunda diş yapısı yeniden diş tabakası tarafından oluşturulur.
Bu dişin görevi kesin olarak bilinmemekte ama bu dişi kur yapmada üstünlük
sağlamada kullanırlar. Sonarlarını bu diş aracılığıyla yayarlar. Bu uzun
diş uzun zaman önceki «Unikorn Efsanesini» desteklemektedir.
Ağırlık :
900-1600 kg
Uzunluk :
4 – 4,7 m
5.
Habitat
Monodon moneceros’ların çoğu
kuzeysel habitatlarda yaşarlar. Tıpkı Cetacea (diğer yunus ve deniz
gergedanı ordosu) ordosunda olduğu gibi 70° Kuzey ve 80° Kuzey paraleleri
arasında yaşar. Bunu yer olarak belirtirsek; Kanada’nın Arktik Okyanusunun
doğu kıyılarından Rusya’ya kadar düzenli bulunurlar. Bazen, Doğu Sibirya,
Alaska ve Kanada’nın Arktik Okyanusunda da rastlanırlar. Monodon monoceros
Arktik’teki yer değiştirmeleri
(göçleri) bir yılı bulur
ve M. monoceros populasyonundan ayrılan bireylere
Newfoundland, Avrupa ve Doğu Akdenizde rastlanmıştır. (Minasion, 1984)
Monodon monoceros çok özel habitatlara
ihtiyaç duyduğu diğer Cetacea türlerine göre görülmektedir. Narwhal’lar
(Deniz Gergedanları) nadiren, gevşek halde bulunan buzullarda bulunurlar
ve genellikle derin suları tercih ederler. Geniş yoğunlukta Davis
boğazında, Baffin Körfezi etrafında ve Greenland denizinde gözlenmektedir.
Bu canlılar, buz hareketlerinin ilerlemesi ve geri çekilmesiyle göç
ederler.
Yaz aylarında Narwhal’lar (Deniz
Gergedanı) derin deniz ve fiyordlarda bulunurlar. En iyi bilinen ve geniş
Narwhal populasyonları dünyanın derin koylarında bulunmaktadırlar. Doğu
Kanada Arktik Kanalı ve Kuzey-Batı Greenland’da yaşamaktadırlar. Buzullar
düşük seviyeye yol aldıklarında, derinlerdeki Narwhal’lar dipteki küçük su
akıntılarını takip ederler. Yaz aylarında fiyordların başları bu yüzden
çok önemli alanlardır. Narwhal’ların tercihi yazın Belugalardan farklı
olarak derin sularda geçirirken, Belugalar yaz aylarında zamanlarını sığ
haliçlerde ve koylarda geçirirler .Ama
Narwhal’lar yazları dişlerini suyun üzerine gelecek şekilde su yüzeyin
çıktıkları görülmüştür.
Derinlik :
400- 800 m arası
6.
Ekosistem Rolleri
Deniz Gergedanları (Narwhal)
limanlarda yaşayan kommensal hayvanlarla (Örneğin, balina bitleri ve
çeşitli nematodlar) birlikte yaşarlar ve Narwhal’lar avladıkları türlerin
populasyonlarını belli bir alanda sınırlandırarak beslenmede kendilerine
belli avantajlar sağlarlar.
Kommensal Yaşadığı
Hayvanlar
7.
Populasyon Sayıları
Tahminen 10.000 – 45.000 arası
Deniz Gergedanı (Narwhal) olduğu düşünülmektedir. Narwhallar insanlar
tarafından tıpkı kutup ayıları, köpek balıkları ve morslarda (walruses)
olduğu gibi kanunlara uygun olarak avlanmaktadır!
8.
Davranışları
Bazen Deniz Gergedanları
(Narwhal) binlerce bireyden oluşan sürüler halinde göç ederler ama genel
olarak 20’li gruplar tipiktir. Narwhal sürüleri genel olarak genç, ergin
ve yavru olarak 3’e ayrılır ve ayrıca dişe sahip
erkek
Narwhal’lardan
oluşur. Çünkü diş, çiftleşmede kullanılan en önemli unsur olarak görülür.
Bu sayede erkek bireyler en büyük dişe sahip olarak sürüde dominant
olduklarını kanıtlarlar. Bu genişlikte görülen büyük diş ve yaş, dominant
erkekler için genlerini gelecek kuşaklara aktarmada, çiftleşmede ilk
fırsatı kendilerine kazandırır. Erkek bireylerin haç şeklindeki sivri
dişleri diğer bireylerde yara izi bırakmasına neden olur.
Aslında bu sahip olunan
dişlerden bir tanesi üst çenenin içine gömülüdür. 12. Ayın sonunda erkek
bireylerin dişleri çok hızlı bir şekilde gelişmeye başlar ve bu gelişimi
saat yönünün tersine şekilde üst dudağın içine girmesi şeklindedir. Ergin
erkeklerde bu diş 3 m uzunluğunda ve 20 cm genişliğinde bir çember
şeklinde gelişir ve ağırlığı 10 kg dır. Normal olarak sadece sol diş çıkar
ama nadir olarakta sağ diş gelişerek çeşitli uzunluğa ulaşabilir. Çok
nadir olarak da iki diş denk uzunlukta görülür. Dişi bireylerde de
dişlerin çıktığı görülmüştür.
Erkek bireylerin sahip olduğu
devasa dişlerin ilk fonksiyonu diğer erkeklere üstünlük kurmak için
kulanıldığı söylensede, son kanıtlarında gösterdiği gibi onlar dişlerini
saldırı amaçlı kullanmaktadırlar. Avcıların sonuçlarına göre, bir Beluga
balinasında dikkat ettikleri yara izleri ve kafalarında Narwhal dişlerinin
gömülü halde olup olmayacağıdır. Çünkü Narwhal’lar ve Beluga’lar aynı
türlerle beslenirler. Habitatları yılın belli periyotlarında aynıdır.
Narwhal’ların agresif olmaları diğer alan ve besinler üzerine hareket
etmelerini yoğunlaştırmıştır.
9.
Üremeleri
Monodon monoceros mevsimsel
yavrulayan bir türdür. Gebelik dönemi 15.3 ay sürer. Çiftleşme Mart-Mayıs
aylarında meydana gelir ve yavrular diğer yılın Temmuz-Ağustos aylarında
doğarlar. Emzirme süresi bilinmese bile Beyaz Balina’nın (Delphinopterus
leucas) 20 aylık dönemi ile karşılaştırılabilir. Bu süre arasında 3 yılda
bir çiftleşme devam eder. Monodon monoceroslar suda dikeyce gelerek göbek
göbeğe çiftleşirler.
Küçük yavru gebelik dönemi
sonunda doğar. Çok nadir olarak ikiz doğum kaydedilmiştir. Doğumda ilk
olarak kuyruk çıkar. (Klinowska, 1991) Yenidoğan 25 mm kalınlığında balık
yağı ile doğurulur. Bu doğan yavrunun boyu 1.5 – 1.7 m arasındadır ve
ağırlığı 80 kg’dır.
Fiziksel olgunluğa ulaşınca 4 m
uzunluğunda ve 900 kg ağırlığında dişiler ve 4.7 m uzunluğunda ve 1600 kg
ağırlığında erkek bireyleri meydana getirir. Bu olgunluğa erişebilmesi
için 4-7 yıl gerekir. (Reeves & Tracey, 1980)
Çoğalma süresi :
Mart - Mayıs
Üreme süresi :
2 - 3 yıl
Doğan birey :
Genellikle 1, nadiren 2
Emzirme periyodu :
12 - 24 ay
Seksüel olgunluk :
4 - 7 yıl
Genç Narwhallar doğumdan hemen
sonra yüzerler. Bu yeni doğan bireyler 12 – 24 ay boyunca anneleri
tarafından emzirilir ve korunur.
Bu çifleşme sistemleri hakkında
fazla bir bilgi de yoktur.
10.
Beslenmeleri
Monodon monoceros çeşitli
besinlerle beslenir. Besinleri mürekkep balıkları, balıklar ve
crustaselerden oluşur. Diplerde yaşayan balıkları ve Molluskları
fonksiyonel dişini kullanarak yakalar. Ayrıca Narwhalların uzunca ve
dönebilen çeneye sahip olması, geniş bir sahayı görmesi ve hareketli
avlarını yakalamada ona yardımcı olur.
Besinleri;
11.
Düşmanları
Dişlerin yağmacı olmayan işlevde
kullanıldığı bazı kanıtları desteklemektedir. Ama bu kanıt olarak öne
sürülemez. Bununla birlikte dişlerin 3 m’ye kadar gelişmesiyle korkunç bir
silah halini alır ve bunları
rekabet ettiği türlere üstünlük sağlamak için kullanırlar.
Düşmanları;
12.
Ekonomik Getirileri
Pozitif;
Tarihsel süreçte Monodon monoceros arktikte yaşayan insanların başlıca
besinini oluşturmuştur. Ayrıca bu bölgedeki insanlar, Narwhal’ların
vücutlarını çeşitli alanlarda kullanıyorlardı. Narwhallardaki balina
yağından yağ eldesi sağlanır, vater (kiriş) olarak kullanılır ve
dişlerinin ticari değeri olup ayrıca oymacılıkta kullanılmaktadır.
Negatif;
İnsanlara karşı herhangi bir olumsuz etkişi bildirilmemiştir.
13.
Yaşam Süresi
Monodon monoceroslar doğada 50
yılın üzerinde yaşayabilen canlılardır. Bir yerde bağımlı (havuz vs.)
üremelerde bir başarı gösterememişlerdir ve doğal olmayan çiftleşmelere
teşebbüs etmezler. Monodon monoceroslar bağımlı yerlerden uzaklaşmak
isterler ama bu ortamlarda maksimum 1-4 ay süre ile hayatta kalabilirler.
Olgun erkek bireyler 7 m uzunluğa erişebilir (dişi ile birlikte) ve bu
türün bireyleri genellikle çok büyük olup, çok geniş topluluk
oluştururlar.
Doğada maksimum yaşam süresi :
30-55 yıl
Tutsak yerlerde maksimum yaşam
süresi : 1-4 ay
14.
Dalışları
Narwhal’lar (M. monoceros) çok
yetenekli dip dalıcılarıdır. 1.000 m veya üzerindeki derinliklere çok
kolay dalabilirler. Beslenecekleri zaman düzenli olarak 500 m derine
dalarlar ve 25 dakika su altında kalırlar.
Yüzme hızları, Kuzeybatı Greenland’tan
göçleri sırasında saatte 5 km civarındadır ve bu hız saatte 2.9-8.2 km
arasında değişir.
Bazı gözlemciler Narwhal’larda uyku halini
bir davranış olarak not etmişlerdir. Bunu, bir grup balinanın dış
yüzeyindeki deliklerini buzlu suların ve buzulların kenarlarında su
yüzeyine çıkararak yaparlar. Her 10 dakikada bir suyun dışına dış
yüzeylerini çıkartırlar. Bu sırada vücudun diğer kısımları suyun
içindedir. Zaman zaman solunum yaparlar ve dişlerini sudan dışarı
kaldırırlar. Balinaların dalmaları eş zamanlı olarak birbirini izler.
Dalgalı denizlerde genellikle dipte dinlenirler ve sadece üst kısımlarını
solunum yapmak için dışarı çıkarırlar. Narwhal’ların dinlenme anındaki
gözlemlerinde dişleri yüzen buz kütlelerinin üzerindedir. Narwhal’lar
yazları zamanlarının çoğunu suyun yüzeyine çıkarak geçirirler.
Narwhal’lar suda bazen dikey olarak
dururlar ve başlarını (eğer varsa dişlerinide) sudan dışarı çıkartırlar.
Normalde akciğer solunumu yapmazlar ama vücutlarının yarısını suyun dışına
çıkarmasıyla veya dış yüzünün dışarı çıkmasıyla akciğer solunumu da
yaparlar.
15.
Sesleri
Monodontid’ler birbirlerine
benzerler. Beluga ve Narwhal’lar ilk olarak nabız sesleri ve nadiren
birbirleriyle ıslık ve kliklerle iletişim kurarlar. Nabız sesleri
iletişimseldir ve çeşitlidir. Bu çeşitlilik bireysel ve spesifiktir.
Nabız; Nabız hayvanın tepe noktasında sıktır. 20-40 kHz arasındadır. 10 dB
genişliğinde ses dalgalarından oluşur. Ortalama 30-70 kHz arasındadır.
Tekrarlanan hız saniyede 2-500 arasındadır. Maksimum kaynak 218 dB re 1
mPa@1m’dir.
Tonal;
Islıklar 0.3-18 kHz arasındadır ama çoğunlukla 0.3-10 kHz’dir. Bu sesler
0.3-6 saniye arasındadır ama genellikle 0.5-1 saniyedir.
16.
Diğer Karakteristikleri
Kaynaklar:
http://www.enchantedlerning.com/subjects/whales/species/narwhal.shtml
http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/monodon/m._monoceros$narrative.html
http://www.sci.tamucc.edu/tmmsn/29species/morespec/narwal.html
http://www.aquatic.uoguelph.ca/mammals/whales/accounts/narwhal.htm
http://www.ifawct.org/whaledb/whal14.htm
Onur Akpınar
04-01-4454
|
