Tropik
mercan kayalıkları: Denizlerin yağmur ormanları
Binlerce canlının
yaşama ortamı bulduğu tropik mercan kayalıkları, barındırdıkları tür
çeşitliliği açısından dünyanın en zengin biyotopları olan yağmur
ormanlarıyla karşılaştırılabilir. Balıklar dışında
kalan mercanlar, karides yengeç gibi kabuklular ve diğer deniz
böcekleri, süngerler, istridyeler; deniz kurtları, hıyarları ve
kestaneleri ve diğer omurgasız canlıların hepsi omurgasızlar
adı altında toplanırlar. Bu tanımlamaya göre, suni denizaltı
biyotopları denilebilecek tropik deniz akvaryumları üç grup canlıdan
oluşur: Balıklar, omurgasızlar ve yosunlar (algler). Bütün yıl boyunca
25°-30°C arasında kalan su sıcaklıklarını tercih eden, bol ışık ve
berrak sular gerektiren tropik mercanların yaşama alanı, genelde 30°
Kuzey ve 30° Güney enlemleri arasında sınırlı kalmıştır. Hint
Okyanusu'nda Maldiv Adaları, Pasifik Okyanusu'nda Filipinler ve
Endonezya, Karayipler ve Kızıldeniz göz alıcı tropik mercan
kayalarının bulunduğu önemli bölgeler arasında sayılabilir.
Mercanların
yaşama savaşındaki başarılarının sırrı: Simbiyoz
Yaşayan tek bir
mercan bireyine polip adı verilir. Ağız,
mide ve dokungaçlardan oluşan polipler kolonileşerek büyük mercan
topluluklarını oluştururlar. Bazı mercan
türlerinin polipleri, kendilerine sürekli besin sağlayabilmek için
zooxanthellae cinsi sarı-kahverengi simbiyotik alglerle çok
ilginç bir ortak yaşam biçimi geliştirmişlerdir.
Bu alg hücreleri, mercan dokusunun epidermis
tabakasında, ikinci hücre sırasında dizilmişlerdir.
Böylece polipin içinde yaşamalarına rağmen
dışarıdan ışık enerjisi alıp fotosentezle kendilerinin ve polipin
ihtiyaç duyduğu besin maddelerini üretebilirler.
Polip, zooxanthellae'sına karbon kaynağı olarak
solunum artığı karbondioksit, azot ve fosfat kaynağı olarak da başta
amonyak (NH3) olmak üzere sindirim artıklarını verir.
Buna karşılık zooxanthellae, polipten aldığı
hammaddeleri kullanarak ürettiği karbohidrat ve proteinlerin %98'ini
polipe verir. Böylece polip, simbiyotik yosuna güvenli bir
yaşama ortamı ve gübre, yosun da polipe sürekli besin garanti
eder.
Yumuşak mercanlar grubundan rengarenk mantar anemonları
Dokusunda simbiyotik
algleri barındıran mercanlara hermatipik veya simbiyotik,
bulundurmayanlara ise ahermatipik denir.
Hermatipik mercanlar besin gereksinimlerinin çoğunu simbiyotik
yosunlarının kendilerine sunduklarıyla karşılarlar. Geri kalan açığı
da dışarıdan yakaladıkları artıklar, plankton, bakteri ve diğer küçük
canlılarla kapatırlar. Deniz akvaryumlarında hermatipik mercanlara
ayrıca yem atmaya gerek yoktur; uygun spektrumlu özel metal-halid
(HQI) lambalarıyla sağlanabilecek güçlü ışık ve akvaryumdaki
diğer canlıların artıkları yeterlidir.
Zooxanthellae algleriyle kurdukları ortaklık, hermatipik mercanlar
için organik besin maddesi bakımından fakir fakat ışığı bol olan
berrak tropik sularda milyonlarca yıldır başarının anahtarı olmuştur.
Fakat günümüzde,
özellikle de son yüz yıl içinde ortaya çıkan ciddi boyutlardaki deniz
kirlenmesi, binlerce canlıya yaşama alanı sağlayan mercanları tehdit
etmektedir.
Suların organik atıklarla yüklenmesi ve
tortulanarak berraklığını yitirmesi sonucu simbiyotik mercanlar
avantajlarını yitirmekte ve yerlerini hızla sünger gibi suyu
filtreleyerek beslenen canlılara ve her tarafı kaplayan yosunlara
bırakmaktadır.
Mercan kayalıkları (resifleri) nasıl oluşur?
Mercanlar sert
(stony corals) ve yumuşak (soft corals) olmak üzere iki gruba
ayrılırlar. Sert mercanlar, korunmak ve belirli bir yapı içinde
kolonileşmek için iskelet oluştururlar. Yumuşak mercanlar iskelet
oluşturmazlar. Yumuşak mercanların bir bölümü, sert mercanların büyük
bir çoğunluğu simbiyotiktir. Sert mercanların son derece karmaşık
yapıda olan iskelet yapıları, kalsiyum (Ca), magnezyum (Mg) ve
strontyum (Sr) elementlerinin karbonat (CO3) bileşiklerinden oluşur.
Üst üste gelerek büyüyen ve yayılan iskelet yapısının altta kalan
bölümleri zamanla dağılıp ezilerek sıkışır ve kristalleşerek kireç
taşına dönüşür. Kireç taşının binlerce-milyonlarca yıl birikmesiyle de
günümüzde bilinen en büyük yapılar, yani mercan kayalıkları (resifleri)
oluşur. Bu şekilde oluşmuş en büyük mercan kayalığı,
Avustralya'nın Kuzeydoğu kıyısındaki Büyük
Set Resifi'dir (Great Barrier Reef).
Habitat: Sert yüzeyler
Derinlik: 15-60m
Boy:
Değişkenlik gösterir
Karakteristik Özellik: Sert mercanlar deniz diplerinde oluşan karanlık
duvarlarda, mağra içlerinde veya çukurlarda bulunur.
Bütün gün boyunca koloni kapalıdır.
Gece olduğu zaman koloni tentaküllerini uzatarak
açılır ve böylece crustace ve diğer organizmaları yiyerek beslenirler.
Tipik renkleri sarı, pembe, turuncu, koyu kırmızı, koyu yeşil yada
siyahtır
Dendrophylliidae ailesi ağaca benzer dallanıp
budaklanmış bir türdür. Soliter yada koloni
şeklinde yaşarlar. Azooxanthella ile simbiyozislerinden dolayı,
tropik resifler, çok defa 50m’nin altına
inmezler. Mercanların tentakülleri iyice
dağılmıştır, hücre duvarları gözeneklidir ve coenosteumdan ibarettir.
Septaları birbirine kaynaşarak ayrı ayrı desenler
oluşturur. Genellikle 4 septadan3’ü serbest
durur.4. septa ise bükülerek 3.
küçük septanın içine karışır.
Dendrophylliidae ailesi birçok grup içerir.
Bunlardan bazıları “Turbinaria, Rhizopsammla,
Duncanopsammia, Balanophyllia ve Heterosammia.”
Turbinaria sadece resif yapılarının cinsidir.
Ayrıca Turbinaria oldukça bereketli bir cinstir ve yaklaşık 15
kadar türü vardır.
Birkaç örnek verecek olursak; Turbinaria frondens, T.peltata,
T.mesentaria ve T.reniformis.
Turbinaria cinsi kolayca tanınabilir.
Bununla birlikte, birçok cinsi çevresel olayların
konturolunde görev alır. Örneğin
phentotipik plastisitenin miktarını ve dağılışını ayarlar.
Turbinaria PGN için önemlidir. Turbinaria
mesenterina’nın belirleyici özelliği yaprak
biçiminde resiflerde tortular oluşturur. Bu tortular lahana
yapraklarına benzer
Dendrophyllia, Balanophyllia ve Tubastrea
mercanlar arasında en bol türlerdir. Özellikle Tubastrea,
bulunduğu yerde baskın özellik gösterir ve
ahermatipik canlılardır. Örneğin Tubastrea aurea
ve Tubastrea diaphana resif habitatlarının duvarlarını kaplarlar.
Azooxanthellate yaşamlarını sürdürebilmek için
güneş ışığına ihtiyaç duymazlar. Bununla
birlikte Tubastrea aurea berrak sularda yayılış gösterir, genellikle
denizin içinde oluşmuş yokuşlarda azalır.
Tubastrea michantha çok bulanık, fakat akıntının olduğu yerde,
yerlerde büyür. Sadece geceleri beslenir.
Polipleri gün içinde asılı durur.
Zooxanthellate genusları kısıtlı miktarda Pasifik
Okyanusu ve Akdenizde bulunur. Zooxanthellate ile
simbiyosislerinden dolayı, tropik resifler, çok defa
50m’nin altına inmezler.
Bununla birlikte Azooxanthellateler bütün
denizlerde bulunur.
Dendrophylliidae ailesine ait mercanların bir
kısmı tropik denizlerin birçok bölgesinde setler yada adalar şeklinde
resifler meydana getirirler. Resif
mercanları yalnız sığ ve sıcak sularda yaşar, 18˚C’den daha aşağı
sıcaklıklara dayanmazlar. Bunlarınların en iyi geliştikleri
sıcaklık 22˚C’nin üstündedir.
Phylum:Cnidaria
Classis:Anthozoa
Subclassis:Hexacorallia
Ordo:Madreporaria
Familia:Dendrophylliidae
Genus:Turbinaria
Species:frondens, mesenterina, patula,
peltata, reniformis
Turbinaria hermatipik bir cinstir.
Vazo şeklinde kıvrımlı yada yapraklı, yelpaze
şeklindeki yapılardır. Bununla birlikte
ağır, iri cüsseli diğerleri ile uymayan kafa şeklinde yapıları vardır.
Sadece Turbinaria heronensis kollara ayrılmıştır.
Koloniler genellikle 20-50cm çapa ve geniş bir
alana sahiptir. Corallum’un tüpü
kahverengidir. Fakat polipler, tentaküller,
parlak sarı yada beyazdır, peristom yeşilimsidir. Coenosteum
düzdür ve iskeleti süngerimsi ve gözeneklidir.Tentaküller gün boyunca
kısmen gerili durur,bu görünüşleriyle
çiçeğe benzerler. Çevresindeki mercanlardan
kolaylıkla ayırt edilebilir. Bu mercanlar genellikle 1,5-3mm
çapa, geniş duvarlara ve dar çukurlara sahiptirler.
Septalar gözle görülebilir.
Yetişkinlerde septalar azalmaya başlar.
Columella iyi gelişmiştir.
Turbinaria Pasifik Okyanusunun doğu tarafında
merkezi kısımlarında bulunur.
Turbinaria saglıklı koloniden kopan parçaları ile
kolayca planua larvası ile ürer.Fotosentetik Turbinaria gerekli olan
besinleri endosimbiyotik yaşadıkları alglerden alırlar.Ayrıca küçük
zoo planktonlarla veya büyük organizmaları ezerek beslenirler.
Önemli türleri;
Turbinaria frondens, T.mesenterina, T.patula, T.peltata, T.reniformis.
Turbinaria mesenterina
(Lamarck 1816).
Koloni yaprak halinde birçok kıvrımdan oluşur.Sıg sularda marula
benzeyen yapıları vardır,derin sularda ise
dimdik duran yapısı vardır.
Turbinaria frondens
(Dana 1846)Dendrophylliidae ailesi için
yeni sert mercan resiflerindendir.Olaganüstü renklere sahiptirler.
Turbinaria patula
Dana 1846.
Koloni genellikle düzenli olmayan bileşik
yapraklardan oluşur.Dik bir yapısı vardır.5 mm çapa ve eliptik bir
yapıya sahiptir.
Turbinaria peltata
(Esper 1794), Dayanıklı bir tür olup mukus salgılama yetenegine
sahiptir.Mukus salgılamasının iki yararı vardır.Birincisi kendisini
temizlemesi ,ikincisi beslenmede rol
oynar.Pasifik Okyanusu ve Dogu Afrika’da yayılış gösterir.
Turbinaria reniformis
Bernard 1896, Tipik özelligi sarı ile sınırlandırılmış bir renge
sahiptir.Kızıldeniz’de yayılış gösterir.
Classis:Anthozoa
Subclassis:Hexacorallia
Ordo:Madreporaria
Familia:Dendrophylliidae
Genus:Tubastrea
Azooxanthellate
mercanlar, alçak püsküllü kümeler şeklinde bulunurlar.Bazı koloniler
uzun ve ağaca benzer dallanmalar gösterir.Koloninin tipik renkleri
kırmızı, parlak turuncu ve koyu yeşildir.Corallum parlak sarı
tentaküller tarafından saklanmış durumdadır.Geri kalan polipler
turuncu ve kırmızıdır.Tubastrea silindirik veya boru şeklinde olabilir
ve çapı genellikle 5-15 mm arasında degişebilir.Olgunları dagınık
şekilde yayılış gösterir.Septaları sayısız dairelerden oluşur.Genç
bireylerde septalar bükülebilir ve komşuları ile birleşebilir, fakat
olgun bireyler bağımsız ve normaldir.Septal sınır yumuşak ve düzensiz
ve dişlidir, iskeletleri gözeneklidir.Tubastrea yığınları resiflerin
üzerinde Yama gibi şekiller bırakır.
Tubastrea dünyada en iyi fotoğrafla
görüntülenebilen mercanlardandır.Bu mercanlar güneş çiceği mercanları
yada turuncu mercanlar olarak isimlendirilir.Oldukça parlak renklere
sahiptir.Tentakülleri geceleri dışarı doğru çıkarak türlere karşı
meydan okurlar ayrıca beslenmede de tentaküllerin rolü büyüktür.
Bu canlılar simbiyotik canlılardır.
Tubastrea genellikle sualtı mağaralarının
girişlerinde bulunur.Arasıra açık resiflerde yada besin değeri yüksek,
kendilerine besin sağlayabilcek yerleri yaşam alanı olarak
seçerler.Tubastrea geniş bir kategoriye ve aç gözlü bir iştaha
sahiptir.Beslenme savaşında yeteneklerini sergiler, geniş zooplankton
gurupları içinde poliplerini çıkararak hızla besinlerine gastrik
boşluga gönderirler.
Bazı karşıt görüşlere
karşıt görüşlere göre Tubastrea çıkıntı ve sualtı mağaraların
girişinde bulunmaz çünkü ışığa toleransları yoktur.mağara suyu ve
akıntılar besin, zooplankton populasyonları tarafından oldukça zengin
yerlerdir.
Bu nedenle Tubastrea bu tür yerleri sever ve ihtiyaç duyduğu besinin
hemen hemen tümünü burdan sağlar. Ayrıca gözenekli
iskeletleri fosfor ve nitrojene adapte olmuştur ve bunları yiyecekleri
kısıtlı olduğu zaman kullanmak için biriktirir.
Tubastrea beslenme davranışları açısından taviz
verir. Komşu mercanlar tarafından zaman
zaman besin savaşı olur. Böyle bir durumda tentaküllerini,
diğer mercanların geri çekildiğini anlayana kadar
geri çekmez.
Tubastrea’nın hayatta kalma başarısı
düzenli beslenmesidir, günde 15dk. optimal bir süredir.
Fakat önlerine çıkan her algle beslenmez.
Buna örnek vericek olursak; tüy algleri diye bilinen canlıları besin
olarak seçerlerse bu algler Tubastrea’nın
gözeneklerini aşındırır. Buda onlar için bir dez
avantajdır. Ayrıca kendilerine yeni besin
kaynağı bulmadan bulundukları ortamı terketmez.
Sonuç olarak Tubastrea oldukça verimli
mercanlardandır. Çünkü akrabalarının doğumlarından itibaren
resif kolonilerine ve simbiyotik yaşama yararları gözardı edilemiyecek
kadar fazladır.
Aseksüel üreme geçirir, planula larvasını suya bırakarak döllenir.
Tropik denizlerde yayılış gösterir.
Birçok türü vardır örnek vericek olursak;
Tubastrea coccinea, T.faulkneri, T.micracantha.
Tubastrea coccinea Lesson
1831, Turuncu renkli bardak görünüşlü mercanlardır.Pasifik ve
Bahamalarda yayılış gösterir.
Tubastrea faulkneri
Güneş çiceği mercanlarıda denir.Kızıldenizde yayılış gösterir
Tubastrea micracantha
(Dana 1849), Koloninin ağaca benzeyen yapısı vardır.Bu cins bir
metreden yukarı sularda bulunur.Bu kuraldışı bir özelliktir.T.
micracantha
akıntı hareketleri ile avını filitre ederek yakalar.
Yararlanılan kaynaklar:
·
Borneman,Eric H 2001.Aquarium Corals, Selection,Husbandry and Natural
History.Microcosm/TFH Charlotte, VT 464pp
·
Fossa,
Svein A. & Alf Jacob Nilsen.1998 (1st
ed.).The Modern Coral Reef Aquarium, v.2 (Cnidarians).Bergit
Schemettkamp Verlag,Borheim,Germany. 479pp
·
Hoover,
John 1998. Hawai’i’s Sea Creatures.A Guide to Hawai’i’s Marine
Invertebrates.Mutual Publishing,Honolulu HI 366pp
·
Humann,
Paul 1993 Reef Coral Identification;Florida, Caribbean, Bahamas.New
World Publication, Inc.Jacksonville,FL. 239pp
·
Veron ,J.E.N
1986 Corals of Australia and the Indo-Pacific. U. of HI press,Honolulu.
644 pp
·
Veron,
J.E.N 2000.Corals of the World.Australian Institute of Marine
Science.Queensland, Australia. Three volumes
·
The Reef
Aquarium Vol. 1, Charles Delbeek & Julian Sprung
·
The
Successful Reef Aquarium,Daniel Knop
·
The Natural
Reef Aquarium, John H. Tullock
·
Baensch
Marine Atlas Vol. 1,Helmuth Debelius, Hans A. Baensch
·
Baensch
Marine Atlas Vol. 2, Erhardt Moosleitner
·
Marine
Biology:An Ecological Approach, James W.Nybakken
·
Aquarientechnik in Süss- und Seewasser, Martin Sander
·
Neue
Meerwasser-Praxis, Hans A. Baensch
İnternet Adresleri:
·
http://www.batikoleji.com/Aktiviteler/semep/denizcanlilari.html
·
http://www.sbg.ac.at/ipk/avstudio/pierofun/coral/dendroph.htm
·
http://www.wetwebmedia.com/dendrophylliidae.htm
