Loligo vulgaris

Bu sayfadaki bilgilerin Powerpoint Sunumunu (ppt dosyasını) www.sunumbankasi.net adresinde bulabilirsiniz

You can find the powerpoint presentation of this web page content at www.sunumbankasi.net

Loligo vulgaris (Lamarck 1799) Kuzeydogu Atlantik ve Akdeniz sahillerinde bulunan,en yaygın kalamar türlerinden biridir.L.vulgarisin yaşam döngüsü iki yıllık bir çalışma sonucunda incelendi.(Ekim 1976-Kasım 1978).Bu bilgiler çeşitli balık satışlarından Akdeniz ve Fransız balıkçılıgının ticari bölgelerine dayanılarak toplandı.(Worms,1977,1978,1979).Bu türler hakkında birçok eser vardır ve Bidder(1950),Boletzky(1974),Mangold-Wirz (1963) ve Tinbergen-Verwey(1945)’in eserlerine sık sık bu bilgiler elde edilmek için başvurulmuştur.

Loligo vulgaris,ticari işletilen kafadanbacaklıların önemli bir türü olmamasına karşın ,bölgesel olarak önem taşır.Atlantikte özel bir balıkçılık yoktur,ancak Tarak ağı ile balık tutanlar çokn çeşitli balık avlarlar.Akdenizde L.vulgaris hedef bir tür olmamasına rağmen genelde İspanya ve İtalya tarafında avlanır.1980’de neritik kalamar Güneydoğu Atlanik’teki avlanan miktarı yaklaşık olarak 5bin ton kadardır.Bu miktarı özellikle L.vulgaris ve L.forbesi.Oysaki Akdeniz deki avlanma miktarı 8bin tona ulaşmıştır.Özellikle L.vulgaris bu miktarı oluşturuyordu.Yapılan çalışmalara göre (Worms,1979) Akdenizdeki L.vulgaris stoğu daha fazla avcılığı kaldıramaz ve Japonyadaki Todarodes pacificus türünde uygulandığı gibi özel balıkçılık için hedef olur.Aynı zamanda özellikle İspanya ve İtalya gibi Akdeniz ülkelerinde L.vulgaris sahil halkında ugulanan geleneksel bir dietin özel kısmıdır.Ayrıca bölgesel balık pazarlarında önemli bir rolü vardır.

2 -YUMURTA EVRESİ

L.vulgarisin üreme biyolojisi üzerine çalışan Mangold-Wirz (1963),bu türün yumurtalarını 60-160 mm uzunluğundaki jelatin kordonlar içinde bıraktığını ,her bir kordonda ortalama 90 yumurta bulunduğunu ve bir dişi bireyin yine ortalama 60 kordon ürettiğini belirtmiştir.Bu sonuçlara göre bir dişi birey yaklaşık 6000 yumurta bırakmaktadır.Boletzky (1974),yumurtlama sonrası 12-14°C’de ve 40-45gün içinde larvaların serbest hale geldiğini belirtmiştir.Mangold-Wirz (1963a)a göre bu değerler 22°C ‘de 26-27 gün, 17°C’de ise 30 gün olarak belirlenmiştir.Sweeney ve ark.,(1992)’na göre yumurtadan çıkan yavruların yumurta boyları 2.8-3.3 mm olup, ortalama boy 3.1 mm olarak bulunmuştur.

3-GENÇLİK EVRESİ

2-3mm manto uzunlugundaki L.vulgaris’in yumurtlamasında dış yağ kesesi ya yoktur ya da çok küçüktür (Boletzky 1979).Yumurtadan yeni çıkan L.vulgaris (planktonik)yetişkinlere göre daha küçük yüzgeçlere,daha küçük kollara ve farklı renge sahiptir.Ama genel görünüş ve davranış bakımından yetişkine benzer.Yetişkinlere göre daha az emicilere sahip olan yavrunun emicileri aynı işi görür.Yumurtlamadan hemen sonra yavru L.vulgaris durmadan yüzer.Özellikle yağ kesesinin içinden beslenebilen yavruların sindirim sistemi,yağın tamamını emiliminden önce bile tamamen çalışır durumdadır.Yırtıcı etoburlar olarak kendilerine göre daha hareketli olan küçük mysidlere saldırabilirler,yakalayıp yiyebilirler.Laboratuvarda yapılan deneylerde besin olarak özellikle küçük kabuklu hayvanlar(crustacea)kullanılıyor.L.vulgarisin daha önceki genç formlarının planktonik formları mevcut değil ve planktonik yaşamının çok az bir süresi bilinmektedir.Ancak bu peryot iki ayı geçer gibi gözükmektedir.(Mangold-Wirz,1963)

Boletzky’nin laboratuvar deneylerine göre yavru Loligo vulgaris 50 günde 3mm ML’den 7.5mm ML’ye gelir.Hanlon (1979)da L.opalescens türünde benzer sonuçları elde etti.

Büyüme genelde manto uzunluğu frekans eğrisi kullanılarak belirlenir.Tinbergen ve Verwey(1945)’e göre erkeklerin ve dişilerin büyüme oranları yaklaşık olarak 12cm ML uzunluğuna gelene kadar aynıdır.Worms(1979)benzer sonuçları elde etti.

L.vulgaris hareketli bir avcıdır ve avları özellikle balık,kabuklular ve diğer kafadanbacaklılardır.Avına saldırırken gözlenen hareketlerinin sırası Messenger (1968)tarafından Sepia officinalis türü ile benzer özellikler gösterdiği saptanmıştır.Av kapıldığı zaman;kafasının arkası ısırılarak öldürülür,ardından küçük parçalara ayrılır ve yutulur.Besin,hayvanın yaşına göre değişir.Yavru L.vulgaris,özellikle kabuklularla (copepods,mysids)beslenir.Oysaki yetişkinler özellikle balık ve diğer cephalopodlarla (başlıca Histioteuthis ve Alloteuthis)beslenir.L.vulgaris türü,L.opalescens(Fields,1965),illex illecebrosus(Vovk,1972) ve L.pealei (Williams,1909)gibi kendi türüyle beslenmez.L.vulgaris, avlarının çoğu gibi pelajiktir ve sıklıkla midesinde bulunanlar, kalamar kadar büyük av türleridir.Worms’a göre dişilerin olgunlaşma döneminde beslenmelerinde bir azalma görülmez.Hergün tüketilen yiyecek miktarı vücut ağırlığının %20’si kadardır (Bidder, 1950).L.vulgarisin besin dönüşüm verimi hakkında az bilgi vardır ama decapodlar arasında genelde besin dönüşüm verim bilgisi yüksektir (Boucher-Rodoni, 1973).

Büyüme oranı, yaşlandıkça iyice azalır ama azalma ölçüsü dişilerde ve erkeklerde aynı değildir.Dişilerin büyüme oranı gonad olgunlaşmaya başladığı zaman yaklaşık olarak 0’dır ve bu dişiler ve erkekler arasındaki maksimum büyüklük farkını açıklayabilir.Sıcaklık da ayrıca önemlidir.Gözlemlere göre örneğin Akdenizde su sıcaklığı 13°C’den aşağı düştüğü zaman, büyüme ayda 5mm’yi geçmez. Oysaki yazın ayda 15mm’den daha fazla olabilir. Sıcaklığın bu etkisi Kuzey Denizi(Tinbergen Verwey,1945) ile Akdenizde(Worms,1979) bulunan L.vulgaris ler hakkındaki farklı sonuçları açıklar.

Bilgilere göre L.vulgaris havuzlarda hiçbir zaman yetişkin boyutlarına ulaşamadılar.Buda çeşitli faktörlerin nasıl bir etki yaptığı sonucunu vermiyor.

Sete Limanı’nda yapılan balıkçılıktan elde eilen L.vulgaris örnekleri gözlemlerde kullanılmıştır.

Erkeklerde bulunan gonad somatik index(GSI) küçüktür.(%1.6-3.8).Oysaki dişilerde %30 ’unu oluşturmaktadır.

Erkek olgunlaşmasına özel önem verilmemiştir çünkü güvenilir olgunlaşma indeksi eksikliği vardır.Birkaç spermatoforu olduğu halde işlevsel küçük erkek L.vulgarisler(100mm ML)bulunmuştur.

Durward’ın Illex illecebrosus türü için belirttiğine göre erkekler Needhams kesesinde yeterli miktarda spermatofor biriktirmeden işlevsel olgunluğa ulaşamazlar.

Yumurta bırakma genellikle Mart-Ağustos ayları arasında olur böylece iki durumu ayırabiliriz.Erken yumurtlayan hayvanlar hayatlarının ilk yılında olgunluğa erişirler ve bir dahaki yıl yeniden üretirler.Diğer taraftan geç yumurtlayanlar hemen kötü çevresel koşullarla karşılaşırlarki buda olgunlaşma işlemini durdurur.(19-20 aylık)

Kuzeydoğu Akdeniz populasyonunda dişiler Kasım ve Mart ayları arasında olgunlaşır ve yumurtalarını Mart ve Ağustos ayları arasında 180-200mm uzunluğunda bırakırlar.Geç yumurtlayanlar ,150mm’den küçük tür ve önceden olgunlaşmaya başlamıştır.Daha erken gelişenler yumurtalarını 2.yılın yeniden üretme periyodunun sonunda bırakırlar.Ama çoğu sadece 3.yılın yeniden üretme periyodunda yer alırlar.Bu,iki farklı alt populasyonuna birleştirilmiş iki yeniden üretim döngüsü oluşmasını sağlar.Bu demektirki dişiler hayatlarında sadece birkez doğurur.Bu durum doğumdan sonra birkaç ay yaşasalar bile değişmez.Oysaki erkekler birkaç çiftleşme peryodunda bulunabilir.

Olgunlaşmayı etkileyen faktörler hakkında çok az şey bilinmektedir.Tinbergen ve Verwey (1945),ışık periyodunun önemli bir rolü olmadığını belirtmişlerdir.Bu durum sıcaklığın geç doğan hayvanların olgunlaşmasının yavaşlamasında önemli bir faktör olması gibidir.

Üretilen yumurtaların sayılarındaki bolluk,Mangold-Wirz (1963)tarafından incelenmiştir.Bir dişi ,herbiri 50-130 yumurta içeren 30-60 yumurta kordonu bırakır.Daha büyük dişiler maximum 7000 yumurta verimliliğine ulaşabilir.Erkeklerde 15cm ,dişilerde 17cm

uzunluğuna gelmiş olan L.vulgaris nadir bulunur.Eğer olgun erkekler Needhams keselerinde işlevsel spermatofor taşıyorlarsa ve olgun dişiler oviduktlarında olgun yumurtaya sahipse büyüme;erkeklerde 11 ayda,dişilerde 12-13 ayda olgunlaşmaya dönüşür.

6-YENİDEN ÜREME

L.vulgaris’te cinsiyet ,yetişkinlerde rahatlıkla ayırt edilebilir.Dişilerin şişmanlığı ,erkeklerin inceliği farkı ortaya koyar.Naef (1923)dişilerde mantonun enden 5kat daha uzun olduğunu söylemiştir.Oysaki erkeklerde bu oran 6 kattır.

Birkaç özellik yanında boyutta farklılık gösterirler.Erkekler kenarlarında boylamasına turuncu kromatofor çizgiler taşırlar.(L.forbesi türünde olduğu gibi)Bu renk çizgi her zaman bulunmaz ve genç hayvanlar arasında çok nadirdir.Yeni çiftleşmiş dişiler buccal zarlarında beyazımsı bir kütle vardır.Bu kütle olgunlaşmamış dişilerde de olabilir.

Küçük hayvanlarda (100mm ML’den küçük) dış görünüşten cinsiyet ayırt edilemez.50mm ML ‘ye kadar olan dişilerde cinsiyet mantoyu açarak bir çift beyaz çizginin olup olmadığına bakılarak tespit edilir.L.vulgaris’in 50mm ML’den küçük olanların cinsiyetleri dokularının mikroskopta incelenmesiyle tespit edilir.

Tamamen olgunlaştığında bir dişinin oviduktu olgun yumurtalarla doludur.Nidamental oviducal bezler ,yumurtaları

kaplayan ve yumurta kordonlarını oluşturan mukus salgısı yaparlar.Yumurtalar spermatheca’dan gelen spermlerle döllenir,ama yumrta bırakım ve döllenme mekanizmaları hakkında kesin bir bilgi yoktur.

Yumurtalar jelatin kılıf içinde (50-100 adet) kumlu ve çamurlu zeminlerdeki sert cisimlere tespit edilir. Dişiler bazen yumurta kordonlarını diğer kordonların yanına bırakırlar.Akdenizde yumurtlama bütün yıl devam eder ama başlıca zamanı ilkbahar ve yaz başıdır.Kuzeydenizinde yumurtlama peryodu 5 aydır (Nisan Ağustos arası).En yoğun olduğu zaman mayıstır. Akdenizde, Atlantikte olduğu gibi yumurta bırakımı 20-50 metre derinliğindeki kıyı sularında geniş sürüler halinde olur. Akdenizdeki yumurta bırakım peryodu(10 ay) Kuzeydoğu Atlantikten (5 ay) daha uzun olduğu dikkate değerdir.Suzuki (1921) Todarodes pacificus için benzer bir durumun Kuzey ve Güney Japonya’da da olduğunu belirtmiştir.Anne-baba davranışları, ahtopotlarda olduğu ve L. opalescens’te açıklandığı gibi L. vulgaris’te görülmemiştir.

Yaşam süresi genelde 2-4 yıl arasıdır.Doğuran dişilerin ölüm oranı,çiftleşen erkeklerin ölüm oranıdan daha yüksektir. Bu bakışa göre dişilerin yaşam süresi 18-24 ay ,erkeklerin ise 3-3.5yıldır.Yaşı direk ölçen bir metod olmadıgı için boyut analizi yaşı bulmada bir anahtardır.

Balıkçılığın yanı sıra ölüm oranını etkileyen birçok faktör vardır.Yetişkin bir L.vulgaris büyük oranda enerji harcıyan hareketli bir yırtıcıdır ve besin azlıgı ölümüne neden olur.Ayrıca balina,köpek balığı,ton balığı gibi yırtıcılar L.vulgarisi besin olarak kullanırlar.

L.vulgarisi etkileyebilecek olan hastalıklar hakkında çok az şey bilinmektedir.Derilerindeki büyük kırılganlık nedeniyle en küçük bir yarada bile loligo çok fazla hayatta kalamaz.

L.vulgaris ne pelajik ne de tamamen bentiktir ama nektobentik türler gibi yumurtlama dönemi geçirire ve başka başka zamanlarda pelajik davranışlar gösterir(örneğin avlanma)

Tinbergen ve Verwey (1945)’e göre Hollanda kıyısında L.vulgaris ilkbaharda kuzeye doğru göç eder.Muhtemelen Dover Boğazı’ndan Belçika,Hollanda,Kuzeybatı Almanya ve Danimarka kıyıları boyunca göç eder ve Kuzeydenizi’ne girer.Bu olay yazın sonlarında olur.Kış aylarında yerleri tam olarak belli değildir ama bazı yazarlar Portekiz sularından kuzey bölgelere göç ettiklerini iddia ederler.

Yakın geçmişte edinilen balıkçılık bilgileri (FAO,National Statistics,vb)L.vulgarisin ticari avlanması hakkında bilgi vermektedir.Akdenizde kalamar,avlanan kafadanbacaklıların %20-25’ini oluşturur.(yılda 10.000 ton).Bu kalamarlar başlıca L.vulgaris ve az miktarda Todarodes sagittatus ve Alloteuthis media ‘dan oluşmaktadır.Günümüzde Batı Akdeniz kafadanbacaklılar için hareketli bir avlanma bölgesidir.İtalya yılda 30 bin ton ,İspanya10 bin ton,Fransa ise 2 bin ton avlamaktadır.

Özetle yeni yumurtadan çıkan L.vulgaris yaklaşık olarak bir yetişkin şeklinde ve davranışındadır.Yüksek büyüme oranı ,en iyi ihtimalle ( ilkbaharda doğmuşsa ) cinsel olgunluğa 10-13 ay arasında ulaşmasını sağlar.Farklı olgunlaşma işlemlerinden dolayı dişi büyüme oranı erkeklerden daha düşüktür.Olgunlaştıkları zaman erkekler ve dişiler ,sığ sahil sularına çiftleşmek ve yumurta bırakmak için göç ederler.Hayvanların büyük bölümü doğumdan birkaç gün veya hafta sonra,özellikle dişiler ölür.Sağ kalanlar 100 metre veya daha derin bölgelere iner.Hayatı boyunca L.vulgaris balık,crustacea ve diğer kafadanbacaklılar ile beslenir.Erkekler için Maksimum ML 540mm,dişiler içinse 340mm’dir.(Akdeniz’de) Erkekler için yaşam süresi 2-3.5yıl,dişiler içinse 1.5-2 yıldır.

Bu veriler kesin değildir çünkü ticari bölgelerden alınan örnekler üzerinde yapılan gözlemlerle elde edilmiştir.Embriyonik gelişimini ilgilendiren bir çok bilgi mevcuttur ama planktonik devre ile ilgili çok az şey bilinmektedir.

Loligo vulgaris’in gelişimi hakkında bir çok eksik noktalar bulunmaktadır.Aynı şekilde döllenme ve yumurta bırakma hakkında da yeterli bilgi bulunmamaktadır.

KAYNAKÇA

1. Cephalopod Life Cycles

Edited by P.R. Boyle

2. Cephalopods of Turkey and cephalopod culture

3. www.cephbase.org

4. www.google.com

5. www.altavista.com

Sibel Doğan
04/99/3252