Kingdom : ANIMALIA       

Phylum   : ANNELIDA        

Class       : Polychaeta         

Subclass  : Errantia  

Order      : Amphinomida

Family     : Amphinomidae

Genus      : Hermodice         

Species    : carunculata       

   

Solucanlar:

Gerçek solucanların karakteristik özelliklerinden biri bilateral simetriye sahip olması,gerçek vücut boşluklarına sahip olmaları ve vücutları birçok segmentten oluşmuştur.Annelidler başlıca iki ayrı sınıfa ayrılırlar:Polychaete ve Oligochaete. Oligochaete sınıfında bulunan solucanlar toprakta yaşarlar ve grubun en meşhur üyesi olan yersolucanlarıyla benzerlik gösterirler.Polychaeta sınıfındaki solucanlar daha farklıdırlar çünkü pek çok sayıda iyi gelişmiş püskül benzeri parapodlara sahiptirler.Denizde yaşayan solucanların geneli Polychaete sınıfına dahildir.Polychaete sınıfı kabaca iki gruptan oluşur:Sedentary polychaetes ve Errant polychaetes.Sedentary grubu solucanlar genel itibariyle aynı yerde kendi inşa ettikleri korunaklı tüpler içinde yaşarlar.Buna rağmen bu solucanlar hareket yeteneklerine sahiplerdir ve gerekli gördüklerinde yer değiştirebilirler.Genellikle bu solucanlar suyu filtre ederek beslenirler

 

Errant Polychaetes

Errant grubu solucanlar ise istedikleri zaman hareket edebilirler.Bunlar çöpçü ve yağmacı olarak yaşamlarını sürdürürler.Denizlerde yaşayan en iyi çöpçülerden biride Deniz Çıyanıdır.Deniz Çıyanları yan kısımında bulunan çok çabuk kopabilen saç benzeri zehirli tüylere sahiptirler.Çıplak elle dokunulması hallinde acı dolu bir deneyime sahip olmanıza neden olur.Hazır bir leş buldukları zaman çok kısa sürede leşin başına üşüşürler.Yeterli besin bulduklarında asexual olarak hızlı bir şekilde üreyebilirler.Ayrıca fragmantasyonla yani kendilerini bölerek yeni solucanlar meydana getirirek ürerler.Her ne çeşit besin olursa olsun bu solucanlar çok kısa sürede yiyip bitirirler.Ne kadar çok besin varsa o kadar çok solucan bulunur.

 

DENİZ ÇIYANLARI:

 

        Renkleri yeşilin ve kahverenginin tonlarındadır. Gövdelerinde parlak renkli enine bantlar bulunur. Ayrıca vücutlarının üzerindeki saydam kıllar tehlike anında beyaz bir renk alır. Vücutları uzun ve yassıdır. Boyları 10-12  santimetre arasında değişir. Bazen 30 santimetre kadar olanlar da görülür.                Denizlerde 5 ile 30 metre arasında yayılış gösterirler. Sert ve serte yakın zemine sahip bölgelerde yaşarlar. Ayrıca deniz çayırlarının içinde de bulunabilirler. Akdeniz  ve Ege denizinde bulunurlar.            Bu canlılarda dört tane göz bulunur. Üzerinde, sert ve beyaz kılları taşıyan 150’ ye yakın segment vardır. Bu kıllar zehirlidir ve çıyan tehlike anında bu kılları fırlatabilir. Zıpkın veya ok ucuna benzeyen bu kıllar gövdedeki segmentlerde kısmen düzenli olarak yerleşmiştir.bunlar sayesinde çıyan düşmanlardan korunur. Bu kıllarla temas eden insanlar derilerinde yanma ve kızarıklıklar olabilir. Canlı  “fire worm” isminide burdan almıştır. Özellikle yaz dalışlarında, kısa elbiselerden dolayı vücudun açıkta kalan yerlerine bu çıyanların zehirli dikenleri batabilir. Dahil olduğu familyanın (Amphinomidae) tüm üyeleri zehirlidir.             Etçil olan bu hayvanların besinlerinin arasında ilk sırayı leşler alır. Sualtında ölen bir hayvanın leşine çok kısa bir zamanda ulaşıp sürü halinde leşi hızla tüketirler. Böylece sualtını bir bakıma leşlerden temizlemiş olurlar. Ender olarak canlı hayvanlara da saldırsalarda bu canlılar yavaş hareket ederler. Besinleri arasında anemon çiçekler ve küçük kabuklularda bulunur. 

 

Korunma ve tedavi yöntemleri:

 

Halkalı Solucanlar

Halkalı solucanlar şubesinin bazı üyeleri de zehirlidir. Bu şubenin üyeleri vücutlarını oluşturan halka ya da segment dizileriyle tanınırlar. Halkalı solucanların en önemli özelliklerinden biri, "seta" denilen kalın kıllarıdır. Bunların dip kısımları deriden bir kese içerisinde bulunur. Bu keseler kaslar yardımıyla içeriye ya da dışarıya doğru hareket ettirilebilir. Bazı halkalı solucan türlerinin setalarının içinde zehir bulunur. Kıyılarımızdaki en yaygın ve zehirlenme olaylarına en çok neden olan zehirli halkalı solucan türüyse, deniz çıyanı (Hermodice carunculata).

Halkalı Solucanların Yol Açtığı Zehirlenmeler

Tedavi Yöntemleri:

Gözle görülebilen bütün zehirli kıllar bir cımbız yardımıyla alınmalıdır.

Deri fazla sürtünmeden ve ovalanmadan kurulanmalıdır. Bunun en sağlıklı yolu rüzgar yardımıyla veya bir saç kurutma makinesiyle yapılan kurutmadır.

Bir selobantın yapışkan yüzeyi kılların üzerine denk gelecek şekilde yapıştırılıp çekilerek, geride kalan kıllar alınmalıdır.

Tahriş olan bölgeye sirke, % 40-70'lik alkol veya amonyak uygulanarak acının hafifletilmesi sağlanabilir.

Eğer tahriş olan bölgedeki acının şiddeti artarsa, bölgenin üzerine lokal kortikosteroid içeren ilaçlar uygulanabilir.

Korunma Yolları:  Deniz çıyanları çok yavaş hareket eden canlılardır, bu yüzden sadece dikkatsiz balıkadamlar için tehlike oluştururlar. Özellikle yaz aylarında pek çok dalgıç, dalış kıyafetleri olmadan dalış yapar. Kayalık bölgelerde dolaşırken deniz çıyanlarının ortamda bulunabileceği düşünülerek taslara ve kayalara sürtünmekten kaçınılmalıdır.

Bu hayvanin besinleri arasında leşler, ilk sırayı alır. Bu yüzden sualtında ölü canlılara dokunmamak gerekir, keza beslenme işlevini tamamlayan bir deniz çıyanı ölü canlıdan ayrılmış olsa bile, setaları bu ortamda bulunabilir.

Balıkçı ağlarına yakalanan balıklar arasında da çok sik görülen deniz çıyanları, ağdan balık toplarken de zehirlenmeye neden olabilir.

 

Doğal Çöpçüler:

 

   Ege ve Akdeniz’de dalış yapıp deniz çıyanlarını (Hermodice carunculata) dipte dolaşırken görmeyen dalıcı yoktur. Daha çok bir solucana benzeyen bu deniz canlılarının gerçekten de kara solucanlarının bir akrabası oldukları hiç kimseyi şaşırtmaz. Ama asıl şaşırtıcı olan en yakın akrabalarının karada olmayıp, denizde hemen yanı başlarında bulunan ve bir kurttan çok bir çiçeği andıran –ve yanlışlıkla şakayık olarak adlandırılan - canlılardır. Bunlar aslında deniz çıyanları gibi halkalı kurtlar sınıfından olan boru kurtlarıdır.
 

 

   Deniz çıyanlarının insanlar için zararlı sayılabilecek tek yönü vücudunun her iki tarafında yer alan beyaz sert kıllardır. Tehdit altında olduğunu hissedince, çıyan hafifçe kendini büzerek sert kılları iyice dışarı çıkarır. Eğer bu kıllar çıplak bir ten ile temas ederse kolaylıkla saplanırlar. Bunu takip eden 3-5 saat kılların battığı bölge sıcak su dökülmüş derecesinde acı verir. Yapılacak şey bu bölgenin ovulmaması, mümkünse cımbızla kılların çıkarılması ve alkol veya amonyak ile bölgenin temizlenmesidir

 

     Bu canlılar maksimum 30 cm. kadar olurlar. Fakat bu kadar yetişkin olmasalar bile doğanın onlara yüklediği görevi ellerinden geldiğince yaparlar. Deniz çıyanları su altının akbabalardır. Ölü bir canlının varlığını o kadar çabuk algılarlar ki, canlının ölü bedeni dibe iner inmez bölgedeki tüm çıyanlar çok kısa bir sürede leş üzerine üşüşürler. Bu fotoğraftaki ölü Vatoz’da olduğu gibi.

 

       Deniz çıyanları için ölü canlının türü önemli değildir. Bu bazen bir ahtapotta olabilir. Ama ne olursa olsun, bu tüyler ürpertici manzaralara rağmen deniz çıyanlarının ekolojiye yaptığı katkı hiç bir şekilde küçümsenemez. Şunu rahatlıkla söyleyebiliriz ki, çıplak gözle deniz dibinde gördüğümüz canlıların çok azı çevreleri için bu düzeyde bir yarar sağlamaktadır.

 

     Bir balık ölüp deniz dibine inmiş. Deniz çıyanları kısa sürede işlerini bitirmişler. Geriye balıktan kemikler ve deri dokusu kalmış. Bundan sonrası tuzlu deniz suyuna ve bakterilere kalmış. İşte, yaşam madalyonunun öbür yüzü.  

 

KAYNAKLAR

 

Gözcelioğlu B. ve Aydıncılar Ö. F., 2001, Derin Mavi Atlas, Tübitak Yayınları

www.sualtidergisi.com

www.denizce.com

www.scubarepublic.com

www.coralsphere.com/fireworm.html

www.sanctuaries.nos.noaa.gov/pgallery/pgflower/living/living_25.html

www.digilander.libero.it/scubabob/LCayman/verme.html

www.bloob.it/Biologia/specie/anellidi/hermodice

www.horta.uac.pt/species/Annelida/Hermodice_carunculata

www.aqualandia.hpg.ig.com.br/carunculata

www.graphic.com.br/reef/carunculata.htm

www.maltavista.net/en/list/photo/1708.html

www.aquarium.net/1096/1096_3.shtml

 

KENAN PARLAK

04-00-3828