Cubomedusa

MORFOLOJISI
Meduzlerin Genel Formu:
Cubomedusae`nin can seklindeki yapisi cap
raz bolumun yatayindadir.Bunun icerisinde
agiz ve kollar vardir.dokunun kanati olarak
adlandirilan velarium can seklindeki yapinin
alt tarafi boyunca yerlestirilmistir.Etli adale
lere ait yapisi olarak adlandirilan pedalia
canin koselerine yerlestirilmistir.Bir yada
daha fazla tentakuller herbir pedale baglidir.
Aslinda, bu cubozolarin 2 grubunun bolumlerini anlatmanin bir yoludur.Charybdea
cinslerinin herbir pedaliumu daima bir tenta
kule sahiptir.Diger Cnidaria gruplari gibi,
cubozoanlarda 2 tabaka vardir:ektoderm ve endoderm.Bagirsak yada mide cukuru bolmelere ayrilmistir ve tentakuller pedal kanallarinia dogru uzanmistir.Pedallerin arasinda ortayola yerlestirilmis olan 4 duyarli yapi vardir.Bu rhopalia diye adlandirilir.

CUBOMEDUASE`NIN DUYARLI YAPILARI:

Cubomedusae`nin gozleri sasirtici karmasikliga sahiptir.Gozlerin icindeki rhopalium kapandigi zaman biz 6 tane kirmizimsi benek gorebiliriz ve bunlarin hepsi isiga karsi duyarlidir.En kucuk 4 benek birbirleriyle basit iliskilere sahiptir.
Bunula birlikte genis bolumlerin 2 tanesi
aslinda kornealara,merceklere ve retinalara sahiptir.Ama bizim gozlerimiz bu kadar sevimsiz degildir.Cubozoanlarin beyinleri olmamasina ragmen hala nasil bu lensler ile olusan sekilleri olusturduklari anlasilamamistir. Bir cubozoan agzina, koluna ve dis gorunusune, herbir rhopaliumun adalesel bitki saplarinin sarkmasiyla ice yonelik olarak bakabilir. Herbir rhopaliumun icinde gozlerin altina yerlestirilmis, statokosit diye adlandirilan bir organ vardir. Herbir statokist kalsiyum sulfattan yapilmis sert bir yumrudur.Bu da statolit diye adlandirilir.Statokositler tanitima olanaklidir.

Diger cnidarianlar gibi ,cubomedusae gruplari da nematositlere sahiptir.Diken gibi yakan hucrelere ve venomlara sahiptir.Diken kivrilir bir kapsulun icine dogru.Bir nematosit dokundugu zaman bir seye bu av yada avci olabilir.Diken kivrilmaz ve venomla birlikte kapsul boyunca yakar.Nematositler toplandirilir tentakullrin uzerinnde.Bu sayede duyarli olurlar.

Cubomedusae Lavasi ve Polibi:

Cubomedusae gruplarinin konaklari hakkinda bilgiye sahip degiliz ne yazik ki.Bunlarin yasam bicimi tamamlanamamistir 1970`den beri.Cnidarialarin larvasi adlandirilir Planula olarak.Bu planula armut gorunusludur.Renkli beneklere sahiptir ve isiga karsi duyarlidir.Gunlerce sillerini kullanarak yuzebilirler.Sonra yerlesir bir polibin yetistigi yere.Basit bir yapiya sahiptir.Agiz cevresinde 24 tentakullere sahiptir.Bunlarin scyphozoanlardan farki evrimlesme bolumune sahip olmalaridir.Son olarak bu canlilar sozunu etmeye deger ozelliklere sahiptir.

CUBOMEDUSAE`NIN YASAM TARIHI VE EKOLOJISI:

Cubomedusae Gruplari Obur Avcilardir:

Cubozoanlari gormek genelde zordur.Fakat deniiz ekosistemi icin onemli bir uyedir.Onemli bir nokta: box jeliler balik, solucan, kabuklu eklem bacaklilari yeniyor olarak bilinir.Cubozoanlar besinlerini hizli bir sekilde , yaklasik bir dakika icinde yerler.Cunku daha buyuk baliklar tarafindan yeenilme ozelligi vardir.

Cubomedusae Gruplari Hareketli ve Cevik Yuzuculerdir:

Deniz analari akintiya karsi guclu degillerdir.Bu yuzden bazilari sahil kenarlarinda yuzerler.Fakat box jeliler sahil kenarlarinda nadir bulunurlar.Hizli yaratiklardir, birbirlerini gorup tehlike aninda birbirlerine yardim ederler.

Cubomedusae`nin Hayat Dongusu:

Bazi cubomedusae turleri disi ve erkek olarak ciftlesebilirler.Erkek olan tentakullerini disinin uzerine baglar vespermini birakir.Ciflesme her yil bir kere gozlenir.Metamorfoz esnasinda polib tentakulleri tekrar emilir ve 4 yeni tentakul ve 4 yeni rhopalia olusur.

CUBOMEDUSAE FOSIL KAYITLARI:

Cubomedusae Turleri Nadiren Fosildirler:

Birkac muhtemel cubomedusae turleri, unlu Mazon Creek`de bulunan, fosil olarak bilinir.Bu yer Chicago`nun yanindadir ve Illionis adi altindadir.Fosillerden biri, Anthracomedusae turnbulli.Can seklindeki yapi ust tarafta bulunur ve dibinde gorulebilecek 3 tane tentakuller vardir.Anthracomedusae sevimli bir cubomedusae turudur.Diger birkac fosiller,cubomedusae`ye ait, Jurassic Solnhhofen Limestone of Bavaria,Germany.

TURLER:

Chironex fleckleri:

Bunlar solgun mavi , saydam ve kup seklinde 4 belrigin kenari olan canlilardir. Bu tur jet misali hareketle 4 deniz mili hizla hareketle kendini hareket ettirebilir. Yagmur yagdiktan sonra sayilari artar, fakat dalgali bir denizde sayilari azalir.

YASAM KOSULLARI:

Yagmur yagmasi akabinde su seviyesinin yukselmesiyle, Chironex flecklerinin nehir ve derd agizlarinda ilik sularda yasadiklari gozlenmistir.Kucuk balik ve kabuklular ile beslenirler.

SEZONLARI:

Genelde Ekimden Nisan sonuna kadar, Kuzey Avustralya`da yagislarin olmasi iledir.Bu turlerin sahile yaklasmasiyla birlikte insanlarin sorf yapmasi engellenmis olur. Fakat gerkli onlemler alindiginda sorf yapilabilir.

ZEHIRI:

Aninda tedavi edilmedigi zaman zehiri etki eden canliya ulasirsa yasma sansi yoktur o canlinin.Tabii ki bu bir de insan olursa cok daha kotu olur.Bu yuzden tek basimiza yuzmeye gitmemek gerekir.

ILKYARDIM:Alkol ve metil ruhunu asla kullanmayin.Zehirli kisimlari inaktif hale getirmek icin tentakullerin ustune sirke konulmasi gerekir.Suni solunum ve kalp masaji uygulanabilir.

Tripedatia cystophora:

Bu tur ciliz bir turdur.Adini kareye benzer can yapilari verir.Bu tur dunyadaki box jelilerin en kucuk turudur.Yetiskinleri sadece noel agaci isiginin boyu kadar gelisebilirler.Box jelly ailesi, 60 kisiyi oldurebilen unlu ve oldurucu deniz esekarilarina ve Avusturalya elilerine sahiptir.

TUR HAKKINDA BILGI:

Buyuklukleri:6,3mm`ye kadar gelisebiliyolar.

Bulunduklari Yer:Merkezi Amerika`nin tropikal ve sahil kiyilarinda bulunurlar.

Akrabalari:Deniz anemonlari, mercan adasi ve Charybdeidae ailesi

Korunmalari:Polipleri tropikal bitkinin koklerine yerlesirler, yetiskinleri ise agaclarin koklerine yerlesirler.Bunu muhtemelen avcilardan korunmak icin yaparlar.

Sogukkanliliklari:Box jelilerin gozleri digerlerinden daha iyi gelismistir. Bircok jeliler isiga ve karanliga karsi duyarlidirlar.Trpedatia Cepholopodlara ve ommurgalilara benzer kornea tipli gozlere sahptirler.Gozlerindeki isikalicilari omurgalilarinkine benzer.2 katmasik gozlere sahiptirler,birisi basit yapilidir.

Chiropsalmus sp.

Bu tur Avusturalya`nin kuzeyinde bulunur.Bazen karistirilir oldurucu olan Chironex fleckleriyle.Ama bu tur sadece 1 tane hastalikli igne yapisini cikarabilme ozelligindedirler.

Crukia barnesi:

Yetiskin bir insan icin cok tehlikeli olan 2cm`den kisa cok ince ve zehirlio bir igneye sahiptirler. Irukandji Syndrome diye adlandirilirlar. Bu ismi Avusturalyanin Coirns bolgesinden almistir.Igne zehirinin etkisi deriye ulastigi zaman cok siddetli terlere sebep olurlar.Kabaca 20_30 dakika icerisinde siddetli karin aghrilarina,kol ve bacak agrilarina,sirt ve bas agrilarina sebep olurlar.Nefes alma zorlasir, kusma meydana gelebilir.Muhtemelen oldurucudur. Buna ragmen kesinlikle kanitlanmis degildir.

Charybdea sivickisi:

Bu turle karsilasildigi zaman cok dikkatli olunmalidir.

Isiga meyilli gozukurler ve hastalikli zehirli kucuk bir igneye sahiptirler.

Gustav Paulay`a gore bu cubomedusae turu zamanini kayalarin alt tarafinda bulunan can seklindeki yapilara baglanarak gecirirler.Laboratuvarda yapiskanlik ozellkleri incelenmistir.Substrat cesitleri;cam yapisini kapsar, olu deniz mercanina ve canli alglere sahiptirler.Sahip olduklari yapiskan ayaklari sayseinde kendilerini biryere baglayabilirler.Bu turun can seklindeki yapisnin tepesinin yaninda genis beyaz yamalar vardir.Bunlar yapiskan ayaklari olarak kabul edilirler.Charybdea sivickisi can seklindeki yapiya sahiptirler ve bu yapi yaklasik 1cm uzunlugundadir.Bu tamamen kendi kisisel buyumesiyle gerceklesir.

Charybdea marsupilalis:

6cm`nin uzerinde semsiyeye benzer yapiya benzer yapiya sahiptirler.Zar gorunuslu ve renksiz.,bazen de sarimsi yada gul renkli olabilirler.Agzi semsiye yapisini dis tarafini korumaz.41 tane tentakullere sahip olan bu deniz arisi, limanlarin kiyilarinda ve de irmaklarin,nehirlerin agiz taraflarinda bulunurlar.Bu deniz arisi hastalik yapici zehirli igne yapisina sahiptirler.Eger ikinci defa karsilasilirsa cok tehlikeli olabilirler.

Yararlanilan Kaynaklar:

www.altavista.com/cubomedusae

www.google.com/denizarisi/milliyet/yasam sayfalari

www.yahoo.com/cubomedusae/boxjellyfish

www.google.com/jellyfish

www.google.com/cubomedusae

www.cubomedusae.com

Hakan Ertaç Akgün

04/00/3774