MAVİ YENGEÇ

 

Taxonomy
Superkingdom:Eukaryota
All animals, plants, fungi, and protists.
Kingdom:Animalia Animals
Subkingdom:Metazoa
Phylum:Arthropoda Anthropods
Subphylum:Crustacea Crustaceans
Class:Malacostraca Shrimps, Crabs, Lobsters
Subclass:Eumalacostraca Have a 5-8-6 (head-thorax-abdomen) segment body plan
Superorder:Eucarida
Order:Decapoda Ten legs
Suborder:Pleocyemata
Infraorder:Brachyura True crabs
Section:Eubrachyura
Subsection:Heterotremata
Superfamily:Portunoidea
Family:Portunidae Swimming crabs
Subfamily:Portuninae
Genus:Callinectes Greek word for beautiful swimmer
Species:Sapidus Latin word for savory
Scientific name:Callinectes sapidus
Authority:Rathbun, 1896
Common names:Atlantic blue crab.
Male crab called a jimmy or channler.
Mature female called a sook.
Young female called a sally crab or she crab.
Mature female carrying brood of eggs called a sponger or sponge crab.
 

ERKEK VE DİŞİ MAVİ YENGEÇLER

Mavi yengeç adını makaslı ve yürüme ayaklarındaki koyu mavi renkten almaktadır. Mafsallar ve dikenlerin uçları ise soluk pas kırmızı renktedir.
Dişi ve erkek fertler gövdenin altına kıvrılmış karın (abdomen) halkalarının yapısı ile kolayca ayırt edilebilirler.
Erkeklerin boyu 9 cm, genişliği karapaks’ın yani sırt tarafı kaplayan sert kabuğun her iki yanındaki uzun ve sivri dikenlerle birlikte 22cm’dir. Erkek yengeçler dişilere oranla daha geniş çapta büyürler.
Dişilerin boyu 7,5cm genişliği 18cm kadar olabilmektedir. Karapaks’ın ön kenarında 9 adet dikenli çıkıntı vardır. Erkeklerden daha küçük boydaki dişiler, diğer yengeç türlerinde olduğu gibi yumurtalarını karın tarafında kıvrılmış, abdomen ve kuyruk altında taşırlar. Yumurtlama dönemi Eylül-Kasım arasındadır.

YAŞAM DÖNGÜLERİ

Döllenme: Dişi mavi yengeçler cinsel olgunluğa eriştiklerinde yaşamlarında sadece bir kere döllenirler. Dişi mavi yengeçler dışkılarında erkek mavi yengeçleri harekete geçiren fenemon salgılarlar. Birleşme olana kadar erkek yengeçler dişiler için yarışırlar ve onları taşıyıp korurlar. Bu “Cradle carrying” olarak adlandırılır. Eşleşme sırasında dişi yengeç erkek yengecin spermlerini depolar ve daha sonra verimli bir döllenme için kullanır. Dişinin kabuğu sertleştiğinde, dişi tuzlu sulara göç eder.

Yumurtlama: Döllenmeden sonra dişiler tuzlu sulara göç ederler. Yumurtlamadan önce çamurda bir delik açarlar. Çoğu dişiler döllendikten sonra iki ile dokuz ay arasında ilk yumurtalarını bırakırlar. Dişi mavi yengeçler döllenmiş yumurtalarını sünger içine bırakırlar ve buda larva ortaya çıkana kadar karın’a bağlı kalır. Bir sünger yaklaşık iki milyon yumurta içerir ve yaklaşık iki saat içinde oluşur.

Larva:
Kısım I:Zoeae
Larvanın birinci kısmı zoeae olarak adlandırılır. Zoeae çatlama sırasında yaklaşık 0,25 mm genişliğindedir. Larva morfolojik bakımından yetişkinlere benzerlik gösterirler. Bunlar planktonik canlılardır. Zoeae’nin gelişimi tuzluluğa ve ısıya bağlıdır.

 Karapaksın genişliği 2,5mm dir. Megalop görünüşte zoeae dan daha çok yengeç gibidir. Karapaksı daha geniştir ve bacaklarının bitiminde pençeleri vardır.Özgürce yüzerler fakat genellikle kıyının en dibinde bulunurlar.
Gençlik dönemi:
0,25 mm genişliğindedir. Daha az tuzlu ve daha sığ sulara yavaş yavaş göç ederler,ki burada büyür ve olgunlaşırlar.Erkek mavi yengeçler daha az tuzlu suları tercih ettiğinden daha uzak ırmaklara göç ederler.
Yetişkinler:
Erkekler cinsel olgunluğa eriştikten sonra gelişmeye ve deri değiştirmeye devam ederler.Yengeçler olgunlaştıklarında ve çiftleştiklerinde gelişmeyi ve deri değiştirmeyi durdururlar.Ancak yeni bir araştırmaya göre olgun dişiler doğru koşullar sağlandığında deri değiştirmeye devam ederler.
Deri değiştirme enerji alır.Yumurta üretmek daha fazla enerji aldığı için olgun dişi yengeçler geniş çapta büyüyemezler.Sperm üretimi ise enerji gerektirmez.Deri değiştirme enerjiye bağlıdır.Daha büyük hayvanlar küçüklere göre daha fazla besin depo ederler.Böylelikle gerçekten büyük bir deniz istakozu iki yıldan on yıla kadar sadece deri değiştirir.Yengeç büyüdükçe deri değiştirme için enerji depolamak daha zordur.Deri değiştirme tehlikeli bir iştir.Büyük hayvanlar daha büyük riskte olabilirler.Böylelikle nüfuslarında artış çok ve sık değildir.
Dişiler yumurtlama alanlarına göç ettikten ve çiftleştikten sonra her biri yaşamlarının sonuna kadar orada kalırlar ve denizin dışında kısa mesafelere giderler.Daha ılık aylarda erkekler genellikle daha az tuzlu sularda kalırlar.

BESLENMELERİ
Mavi yengeçler genellikle leş yiyen hayvanlar olarak sınıflandırılmıştır. Başka hayvanları yerler. Detrivor yada omnivor olanları da vardır. Hayat döngülerinin değişik aşamalarında plankton, balık, bitki, yumuşakça ve kabukluların tüketicisidir.

OTOTOMİ&REJENERASYON

Mavi yengeçlerin düşmanlarına esir düşmemek için kollarını yada bacaklarını feda etme yetenekleri vardır. Bu kol ve bacaklar rejenerasyon olarak adlandırılan bir dönemde yeniden oluşur.

ÇEVRE KOŞULLARI

Su Derecesi: Büyüme 15 ºC de oluşur.Su ısısının 33 ºC’nin üzerine çıkması öldürücüdür.Ve mavi yengeçler derecenin ani düşüşlerine karşı duyarlıdır.
Su Tuzluluğu: Tuzluluk önemlidir. İhtiyaçlar yaşam devrelerine göre değişiklik gösterir.Genelde optimal olanı binde üç ile onbeş arasındadır.
Su PH: Yaşamlarını ph 6-8 arasında devam ettirirler. 6’nın daha düşüğü öldürücüdür.
 

 DERİ DEĞİŞTİRME DÖNEMİNDE MAVİ YENGEÇ NE KADAR BÜYÜR?

Normal şartlar altında her deri değişiminde 1/3 büyüme görülür.

YUMUŞAK VE SERT KABUKLU YENGEÇLER’İN ARASINDAKİ FARK

Yumuşak ve sert kabuklu yengeçler aynı türdedirler.Yumuşak kabuk yengeçleri kısa bir süre önce kabuklarını çıkarmışlardır.Kabuklarını bırakmış yengeçler düşmanlardan kendilerini korumak için kayalıkların arasına saklanırlar yada kendilerini kuma gömerler. Kabukları sertleştikten sonra tekrar ortaya çıkarlar,ve bu sertleşme hızlı bir süreçtir.

MAVİ YENGEÇ NE KADAR YAŞLANABİLİR?
Dişiler 2 yıl,erkekler 3 yıl yaşayabilirler.
MAVİ YENGEÇ’İN YAŞADIĞI YERLER?
Mavi yengeçler akarsuların döküldüğü,ince taneli çamur-kum karışımından oluşan acı su bölgelerinde 0,5m derinliklerde yaşar.


MAVİ YENGEÇ’İN TÜRKİYEDEKİ YAYILIŞLARI
Asıl vatanı Kuzey Amerika ve Kanada’da ekonomik değere sahip,oldukça iri boydaki bu yengeç, ilk önce getirildiği Kuzey Egedeki acısulu lagünlere,özellikle de Enez dolaylarındaki göllere yerleşmiş,daha sonra Ege sahilleri boyunca sıralanan, Köyceğiz, Güllük lagünlerine yerleşmeye başlamıştır.Halen Fethiye ve Taşucu’ndaki Karadeniz dalyanında bol miktarda bulunmaktadır.
Mavi yengeç’in zorla getirildiği bu sulara tam anlamı ile uyum sağladığı söylenemez.Zira 1963 den itibaren kuzey Ege’yi ve Saroz’u tümü ile terk etmiş ,daha güneye doğru göç etmeye başlamıştır.Bunun nedeni olarak bu bölgedeki aşırı avcılık gösterilmekte ise de,hiç değilse Türkiye lagünlerinde bu yengeç’in bu denli avlanması söz konusu olmamıştır.Olayın nedeninin o yöredeki yerleşmeyi engelleyen doğal koşullarda aranması gerekir.
Mavi yengeç’in ekonomik olarak değerlendirilmesi amacı ile yapılan bazı girişimler başarısızlıkla sonuçlandığından ve balık türlerini tüketici yırtıcı karakteri nedeni ile,balıkçılarca istenmeyen,zararlı bir tür olarak algılanmaktadır.


MAVİ YENGEÇ’İN PAZARLANMASI
Aslında Mavi yengeç, Amerikan ülkeleri dışında, İngiltere,Fransa ve Belçikada da pazarlanma şansına sahiptir. Ancak Avrupa ülkelerinde bu türün pazarlamasını yapanlar,genellikle,sürekli sevkiyat garantisi olmadan bir alıma yanaşmamaktadırlar.Ayrıca, Mavi yengeç’in pazarlanması,avcılıktan itibaren çok dikkat ve bilgi isteyen bir konudur.Bu türün diğer bazı ülkelerdeki lokal adları,Almanya’da, Blaukrabbe, Fransa’da Crabe nageur,İngiltere’de Blue Crab’dir.

KAYNAKLAR:

www.blue-crab.org

www.blue-crab.net

www.vims.edu/adv/ed/crab/contents.htm/

Cumhuriyet Bilim Teknik sayı 148 6Ocak 1990

EMEL YANIK

04/00/3872